طلاق توافقی و مهریه؛ آیا با امضای توافق‌نامه، مهریه از بین می‌رود؟

به گزارش مجله فرتاک؛ بسیاری از زنان تصور می‌کنند با طلاق توافقی، مهریه‌شان از بین می‌رود؛ اما این تصور همیشه درست نیست. در این مقاله بررسی می‌کنیم که چه زمانی مهریه بعد از طلاق توافقی قابل مطالبه است و چه شرایطی باعث سقوط آن می‌شود.

طلاق توافقی چیست و چه ارتباطی با مهریه دارد؟

طلاق توافقی یکی از روش‌های قانونی پایان دادن به زندگی مشترک است که در آن زن و شوهر بر جدایی توافق دارند و معمولاً هیچ اختلافی درباره مسائل مالی، جهیزیه، نفقه و حضانت فرزندان ندارند. بر اساس ماده ۲۶ قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۱، دادگاه خانواده پس از احراز توافق کامل طرفین و ارجاع به مرکز مشاوره، گواهی عدم امکان سازش صادر کرده و طلاق را ثبت می‌کند.

نکته مهم این است که طلاق توافقی به خودی خود هیچ تأثیری بر مالکیت زن بر مهریه ندارد. مهریه از لحظه عقد، دِین مرد به زن است و تا زمانی که زن صریحاً آن را نبخشد یا بذل نکند، این دِین بر ذمه مرد باقی می‌ماند. بنابراین، صرف توافق بر طلاق به معنای ساقط شدن مهریه نیست.

استثنای مهم: بذل مهریه در توافق‌نامه

در رویه عملی دادگاه‌های خانواده، برای صدور رأی طلاق توافقی، معمولاً شرط می‌شود که زن مهریه خود را بذل کند. این کار به این دلیل است که مرد معمولاً رضایت به طلاق نمی‌دهد و دادگاه با استفاده از مکانیزم بذل مهریه، رضایت او را جلب می‌کند. در این حالت، زن در دادخواست یا فرم‌های پیوست اعلام می‌کند: «مهریه خود را به شوهرم بذل کردم و وی را از پرداخت آن بری نمودم.»

اگر زن چنین عبارتی را امضا کند، پس از ثبت طلاق توافقی، دیگر حق مطالبه مهریه را نخواهد داشت. در واقع، بذل مهریه در طلاق توافقی به عنوان عِوض رضایت مرد برای اجرای صیغه طلاق محسوب می‌شود و دادگاه بر اساس همین گذشت، حکم طلاق را صادر می‌کند.

قاعده کلی: بقای حق مهریه بعد از طلاق توافقی

اگر زن در جریان طلاق توافقی هیچ اظهارنظری درباره بخشش یا بذل مهریه نداشته باشد، مهریه او همچنان بر ذمه مرد باقی است. ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی تأکید می‌کند که «به مجرد عقد، زن مالک مهر می‌شود و می‌تواند هر نوع تصرفی که بخواهد در آن بنماید.» طلاق، مالکیت زن بر مهریه را زایل نمی‌کند، مگر در فرض اسقاط کتبی و صریح.

پس اگر در دادخواست طلاق توافقی، ستون «مهریه» خالی مانده باشد یا طرفین فقط درباره نفقه و جهیزیه توافق کرده باشند، زن می‌تواند بعد از طلاق مهریه خود را مطالبه کند. این حق محدود به زمان نیست و به دلیل عندالمطالبه بودن مهریه در اکثر ازدواج‌ها، زن تا زمانی که مهریه را دریافت نکرده، می‌تواند به مراجع قانونی مراجعه کند.

راهکارهای دریافت مهریه بعد از طلاق توافقی

اگر مهریه بذل نشده باشد، زن می‌تواند از دو مسیر زیر اقدام کند:

۱. اجرای مهریه از طریق اداره ثبت

اگر مهریه به صورت عین معین (مانند سکه و طلا) در سند ازدواج ثبت شده باشد، زن می‌تواند با مراجعه به اداره ثبت اسناد و املاک محل اقامت شوهر، درخواست اجرا بدهد. پس از صدور اجراییه، از اموال شوهر برای پرداخت مهریه توقیف انجام می‌شود. این روش ساده‌ترین و سریع‌ترین راه است و نیازی به دادگاه ندارد.

۲. طرح دادخواست مطالبه مهریه در دادگاه خانواده

اگر مهریه عندالاستطاعه باشد یا شوهر توانایی پرداخت نداشته باشد، زن باید دادخواست مطالبه مهریه به دادگاه خانواده ارائه دهد. در این دادخواست، سند ازدواج و گواهی طلاق پیوست می‌شود و مبلغ مهریه بر اساس قیمت روز سکه یا ارز محاسبه می‌شود. دادگاه با بررسی توانایی مالی شوهر، حکم به پرداخت یا تقسیط صادر می‌کند.

مهریه عندالمطالبه و عندالاستطاعه؛ تفاوت در اجرا نه در اصل حق

مهریه به دو نوع تقسیم می‌شود: عندالمطالبه و عندالاستطاعه. در نوع اول، زن می‌تواند هر زمان بخواهد مهریه را مطالبه کند و شوهر موظف به پرداخت فوری است. در نوع دوم، مهریه فقط زمانی قابل وصول است که توانایی مالی شوهر ثابت شود. این تقسیم‌بندی بعد از طلاق توافقی نیز تأثیری در اصل حق زن ندارد، بلکه فقط در نحوه و زمان اجرا مؤثر است.

آیا بذل مهریه در طلاق توافقی قابل بازگشت است؟

اگر زن در طلاق توافقی مهریه را بذل کرده باشد، آیا می‌تواند بعداً پشیمان شود و آن را مطالبه کند؟ در طلاق خلع (نوعی طلاق توافقی)، زن در برابر دریافت طلاق، مالی به شوهر می‌پردازد یا از حقی می‌گذرد. اگر زن از بذل مهریه پشیمان شود، می‌تواند با شرایطی مابذل را مطالبه کند، اما نه به عنوان مهریه، بلکه به عنوان عوض الطلاق. دادگاه در صورت اثبات پشیمانی و با شرایط ماده ۱۱۱۵ قانون مدنی، ممکن است اجازه رجوع بدهد.

با این حال، این رجوع فقط به روابط مالی مربوط است و تأثیری در صحت طلاق ندارد. بنابراین، اگر مهریه بذل شده باشد، مطالبه مجدد آن بعد از طلاق توافقی وجاهت قانونی ندارد، اما امکان استرداد عوض در قالب دعوای حقوقی مستقل وجود دارد.

مدارک لازم برای مطالبه مهریه بعد از طلاق توافقی

• اصل و کپی سند ازدواج (که مهریه در آن درج شده باشد)
• گواهی طلاق یا دادنامه قطعی طلاق توافقی
• کپی شناسنامه و کارت ملی متقاضی و همسر
• استشهادیه یا مدرکی که نشان دهد مهریه در توافق‌نامه بذل نشده است (مانند رونوشت دادخواست طلاق توافقی)

نکته مهم: اگر در دادنامه طلاق توافقی قید شده باشد که «با بخشش مهریه از جانب زن طلاق جاری می‌شود»، پرونده برای زن بسته است و هر ادعای بعدی با مانع جدی روبه‌رو می‌شود. اما اگر قید نشده باشد، دادنامه گواهی بر عدم اسقاط حق خواهد بود.

سوالات متداول درباره مهریه و طلاق توافقی

آیا طلاق توافقی بدون بذل مهریه امکان‌پذیر است؟

بله، طلاق توافقی بدون بذل مهریه امکان‌پذیر است، اما در عمل دادگاه‌ها معمولاً برای جلب رضایت مرد، بذل مهریه را شرط می‌کنند. اگر زن مهریه را نبخشد، مرد ممکن است رضایت ندهد و طلاق توافقی انجام نشود.

اگر در توافق‌نامه قید نشود که مهریه بذل شده، آیا زن می‌تواند بعداً مهریه بگیرد؟

بله، اگر در توافق‌نامه یا دادنامه طلاق اشاره‌ای به بذل مهریه نشده باشد، زن می‌تواند مهریه خود را مطالبه کند. دادگاه‌ها بر اساس اصل مالکیت زن بر مهریه، حق را به او می‌دهند.

آیا مهریه عندالاستطاعه بعد از طلاق توافقی قابل مطالبه است؟

بله، اما زن باید توانایی مالی شوهر را اثبات کند. دادگاه با بررسی اموال و درآمد مرد، حکم به پرداخت یا تقسیط صادر می‌کند.

آیا بذل مهریه در طلاق توافقی قابل بازگشت است؟

در طلاق خلع، اگر زن پشیمان شود، می‌تواند با شرایطی عوض الطلاق را مطالبه کند، اما نه به عنوان مهریه. این موضوع نیاز به طرح دعوای حقوقی جداگانه دارد.

جمع‌بندی

طلاق توافقی به تنهایی و بدون تصریح به بذل، موجب سقوط مهریه نمی‌شود. مهریه به عنوان مال و دارایی زن، نه با طلاق و نه با جدایی ساقط می‌شود، مگر آنکه زن در سند طلاق یا ضمن دادخواست، آن را به نفع مرد ابراء یا بذل کند. بنابراین، قبل از امضای برگه‌های طلاق توافقی، حتماً از بندهای مربوط به گذشت از مهریه مطلع شوید؛ چرا که امضای بند «بذل می‌شود» به معنای بخشش قطعی این حق مالی ارزشمند است. اگر سوالی درباره شرایط خاص خود دارید، بهتر است با یک وکیل متخصص خانواده مشورت کنید.

پرسش‌های پرتکرار

آیا طلاق توافقی بدون بذل مهریه امکان‌پذیر است؟

بله، اما در عمل دادگاه‌ها معمولاً بذل مهریه را شرط می‌کنند تا رضایت مرد جلب شود. اگر زن مهریه را نبخشد، مرد ممکن است رضایت ندهد و طلاق توافقی انجام نشود.

اگر در توافق‌نامه قید نشود که مهریه بذل شده، آیا زن می‌تواند بعداً مهریه بگیرد؟

بله، اگر در توافق‌نامه یا دادنامه اشاره‌ای به بذل مهریه نشده باشد، زن می‌تواند مهریه خود را مطالبه کند.

آیا مهریه عندالاستطاعه بعد از طلاق توافقی قابل مطالبه است؟

بله، اما زن باید توانایی مالی شوهر را اثبات کند. دادگاه با بررسی اموال و درآمد مرد، حکم به پرداخت یا تقسیط صادر می‌کند.

آیا بذل مهریه در طلاق توافقی قابل بازگشت است؟

در طلاق خلع، اگر زن پشیمان شود، می‌تواند با شرایطی عوض الطلاق را مطالبه کند، اما نه به عنوان مهریه. این موضوع نیاز به طرح دعوای حقوقی جداگانه دارد.