چرا تعویض فیلتر روغن همراه با روغن موتور حیاتی است؟

به گزارش مجله فرتاک؛ تعویض فیلتر روغن همراه با هر بار تعویض روغن، از آلودگی روغن تازه و آسیب موتور جلوگیری می‌کند. در این مقاله به وظایف فیلتر، نشانه‌های فرسودگی و زمان مناسب تعویض می‌پردازیم.

فیلتر روغن؛ نگهبان خاموش موتور

موتور خودرو قلب تپنده آن است و روغن موتور به مثابه خون این قلب، وظیفه روان‌کاری، خنک‌کاری و محافظت از قطعات متحرک را بر عهده دارد. اما در این میان، فیلتر روغن نقش کلیدی و کم‌نظیری در حفظ سلامت موتور ایفا می‌کند که اغلب نادیده گرفته می‌شود.

بسیاری از رانندگان به طور منظم روغن موتور را تعویض می‌کنند، اما تعویض فیلتر روغن را کاری غیرضروری و هزینه‌ای اضافی می‌پندارند. غافل از اینکه این بی‌توجهی می‌تواند تمام زحمات و هزینه‌های تعویض روغن را بی‌اثر کند و در بلندمدت به آسیب‌های جدی و پرهزینه برای موتور منجر شود.

وظیفه فیلتر روغن چیست؟

فیلتر روغن قطعه‌ای استوانه‌ای شکل است که در مسیر گردش روغن قرار می‌گیرد و ذرات آلاینده را از جریان روغن جدا می‌کند. این آلاینده‌ها شامل ذرات فلزی ناشی از سایش قطعات، گرد و غبار وارد شده از سیستم ورودی هوا، رسوبات کربنی و لجن حاصل از احتراق ناقص، و ذرات ناشی از تجزیه و اکسید شدن خود روغن هستند.

اگر این ذرات در روغن باقی بمانند، مانند سنباده‌ای عمل می‌کنند که سطوح فلزی موتور را می‌سایند. نتیجه افزایش اصطکاک، تولید حرارت بیش از حد، کاهش بازدهی و ساییدگی زودرس قطعات است. فیلتر روغن با به دام انداختن این آلاینده‌ها، روغن تمیز را دوباره به چرخه روان‌کاری بازمی‌گرداند.

چرا فیلتر باید همراه با روغن تعویض شود؟

فیلتر روغن ظرفیت مشخصی برای نگهداری آلاینده‌ها دارد. با گذشت زمان، منافذ ریز فیلتر مسدود می‌شوند و فیلتر اشباع می‌شود. در این حالت، جریان روغن کاهش می‌یابد و موتور با کمبود روان‌کاری مواجه می‌شود که می‌تواند به گرم شدن بیش از حد و سایش شدید منجر شود.

در بسیاری از فیلترها سوپاپ اطمینان (بای‌پس) تعبیه شده که در صورت انسداد شدید، مسیر فیلتر را دور می‌زند تا روغن به موتور برسد. اما در این حالت، روغن آلوده بدون فیلترشدن به قطعات می‌رسد. بنابراین اگر روغن تازه را در موتوری با فیلتر کهنه بریزید، روغن نو در همان دقایق نخست آلوده می‌شود و هزینه تعویض روغن هدر می‌رود.

به همین دلیل، تعویض همزمان روغن و فیلتر یک اصل پذیرفته شده در مهندسی خودرو و توصیه قاطع تقریباً همه سازندگان خودرو در سراسر جهان است.

پیامدهای نادیده گرفتن تعویض فیلتر روغن

بی‌توجهی به تعویض فیلتر روغن می‌تواند زنجیره‌ای از مشکلات را به همراه داشته باشد: سایش تسریع شده قطعات موتور به دلیل ذرات معلق، افزایش دمای موتور و احتمال جوش آوردن، تشکیل لجن و رسوب در مجاری روغن، و آسیب به توربوشارژر در خودروهای مجهز به آن.

همچنین افزایش مصرف سوخت به دلیل اصطکاک بیشتر و در نهایت هزینه‌های سنگین تعمیر مانند تعویض یاتاقان‌ها، میل لنگ یا توربوشارژر که چندین برابر قیمت یک فیلتر روغن است، از دیگر پیامدهای این غفلت است.

نشانه‌های فرسودگی فیلتر روغن

تشخیص به موقع فرسودگی فیلتر از بروز خسارت جلوگیری می‌کند. مهم‌ترین نشانه‌های هشدار عبارتند از: روشن شدن چراغ هشدار فشار روغن در داشبورد، شنیدن صداهای غیرعادی از موتور به ویژه هنگام استارت سرد، تیره شدن سریع روغن پیش از موعد، کاهش عملکرد موتور و کندی در شتاب‌گیری.

نشتی روغن از اطراف واشر فیلتر و بالا رفتن غیرعادی دمای موتور در ترافیک نیز از دیگر علائم هستند. توجه به این نشانه‌ها و مراجعه سریع به مکانیک می‌تواند از تبدیل یک مشکل کوچک به یک تعمیر اساسی جلوگیری کند.

انواع فیلتر روغن و انتخاب صحیح

فیلترهای روغن در دو دسته کلی عرضه می‌شوند: فیلترهای یکبارمصرف (اسپین آن) که رایج‌ترین نوع بوده و به صورت کامل تعویض می‌شوند، و فیلترهای کارتریجی که تنها عنصر فیلترکننده درون آن‌ها تعویض شده و محفظه فلزی روی خودرو باقی می‌ماند.

انتخاب فیلتر مناسب باید بر اساس توصیه سازنده خودرو و مشخصات فنی موتور انجام شود. استفاده از فیلترهای تقلبی یا بی‌کیفیت نه تنها محافظت لازم را فراهم نمی‌کند، بلکه ممکن است به دلیل کیفیت نامناسب کاغذ فیلتر و واشر آب‌بندی، به نشتی و کاهش فشار روغن منجر شود. در خودروهای مجهز به سیستم استارت-استاپ، استفاده از فیلترهای استاندارد و اصلی اهمیت بیشتری دارد.

زمان مناسب و باورهای غلط

توصیه عمومی این است که فیلتر روغن همزمان با هر بار تعویض روغن موتور تعویض شود. بازه متداول تعویض روغن و فیلتر بسته به نوع خودرو، کیفیت روغن و شرایط رانندگی معمولاً بین ۵٬۰۰۰ تا ۱۰٬۰۰۰ کیلومتر یا هر ۶ تا ۱۲ ماه است؛ هر کدام زودتر فرا رسد. در شرایط سخت مانند ترافیک سنگین، مسیرهای پرگرد و خاک، آب‌وهوای بسیار گرم یا سرد و رانندگی‌های کوتاه و مکرر، بهتر است بازه تعویض را کوتاه‌تر در نظر بگیرید.

باور غلط اول: «فیلتر را می‌توان یک بار در میان تعویض کرد.» این تصور نادرست است زیرا فیلتر کهنه روغن تازه را بلافاصله آلوده می‌کند. باور غلط دوم: «شست‌وشوی فیلتر با بنزین یا باد، آن را قابل استفاده مجدد می‌کند.» شست‌وشو ساختار الیاف فیلتر را تخریب کرده و ظرفیت فیلترکنندگی را به شدت کاهش می‌دهد. باور غلط سوم: «فیلتر گران‌تر همیشه بهتر است.» آنچه اهمیت دارد تطابق فیلتر با مشخصات موتور و اصالت آن است، نه صرفاً قیمت بالاتر.

پرسش‌های پرتکرار

آیا تعویض فیلتر روغن همراه با روغن موتور ضروری است؟

بله، زیرا فیلتر کهنه و اشباع شده، روغن تازه را آلوده می‌کند و اثر تعویض روغن را از بین می‌برد. همچنین ممکن است جریان روغن را مختل کند و به موتور آسیب بزند.

هر چند وقت یکبار باید فیلتر روغن را تعویض کرد؟

فیلتر روغن باید همزمان با هر بار تعویض روغن موتور تعویض شود. بازه متداول بین ۵٬۰۰۰ تا ۱۰٬۰۰۰ کیلومتر یا هر ۶ تا ۱۲ ماه است، بسته به نوع خودرو و شرایط رانندگی.

نشانه‌های فرسودگی فیلتر روغن چیست؟

روشن شدن چراغ هشدار فشار روغن، صداهای غیرعادی از موتور، تیره شدن سریع روغن، کاهش عملکرد موتور، نشتی روغن از اطراف واشر فیلتر و افزایش دمای موتور از جمله این نشانه‌ها هستند.

آیا می‌توان فیلتر روغن را شست و دوباره استفاده کرد؟

خیر، شست‌وشوی فیلتر ساختار الیاف آن را تخریب می‌کند و ظرفیت فیلترکنندگی را به شدت کاهش می‌دهد. فیلترهای روغن یکبارمصرف هستند.