بیهوشی؛ ۸ حقیقتی که پیش از عمل جراحی باید بدانید

بیهوشی چیست و چرا برخی بیماران دچار فراموشی می‌شوند؟

بیهوشی عمومی حالتی است که در آن بیمار به‌طور موقت هوشیاری خود را از دست می‌دهد، درد را احساس نمی‌کند و بدنش برای انجام عمل جراحی آرام می‌شود. با این حال، این فرآیند فقط یک خواب ساده نیست و می‌تواند اثرات جانبی داشته باشد.

مطالعه‌ای که در سال ۲۰۱۲ انجام شد نشان داد استنشاق برخی مواد بیهوشی می‌تواند تغییراتی شبیه به آلزایمر در مغز موش‌های بالغ ایجاد کند. این مواد بر ناحیه‌ای از مغز به نام «شکنج دندانه‌دار هیپوکامپ» اثر می‌گذارند؛ بخشی که در حافظه و یادگیری نقش کلیدی دارد.

اگرچه هنوز اثرات بلندمدت بیهوشی به‌طور کامل شناخته نشده، اما تجربه نشان می‌دهد که بازگشت به حالت طبیعی پس از عمل ممکن است چند روز طول بکشد.

سالمندان و خطر زوال عقل پس از بیهوشی

بر اساس بررسی‌های انجام شده در سال ۲۰۱۳، افراد مسن پس از دریافت داروی بیهوشی ممکن است تا شش ماه زمان نیاز داشته باشند تا به وضعیت ذهنی عادی خود بازگردند. این افراد بیشتر در معرض تغییرات خفیف در توانایی‌های ذهنی خود هستند.

پژوهش‌ها نشان می‌دهد سالمندانی که تحت بیهوشی قرار می‌گیرند، ۳۵ درصد بیشتر در معرض ابتلا به زوال عقل هستند. متخصصان معتقدند این وضعیت ناشی از التهاب بافت‌های عصبی است که به «اختلال شناختی پس از عمل جراحی» (POCD) منجر می‌شود.

این اختلال می‌تواند زمینه‌ساز بروز پلاک‌های آمیلوئیدی باشد؛ همان عاملی که در بیماری آلزایمر نقش دارد.

تأثیر بیهوشی بر رشد عصبی کودکان

کودکانی که در سال‌های اول زندگی یک یا چند بار تحت بیهوشی قرار می‌گیرند، ممکن است در معرض مشکلات رشد عصبی باشند. بررسی‌های سال ۲۰۱۲ نشان می‌دهد کودکانی که پیش از سه‌سالگی به دلیل جراحی بیهوش شده‌اند، دو برابر بیشتر با ناتوانی‌های یادگیری مواجه می‌شوند.

البته در رفتار، تمرکز و توانایی ردیابی این کودکان تغییر محسوسی دیده نمی‌شود؛ زیرا تمام نواحی ادراکی مغز تحت تأثیر دارو قرار نمی‌گیرند.

با این حال، احتیاط در استفاده از بیهوشی برای کودکان خردسال و ارزیابی دقیق ضرورت عمل جراحی، توصیه می‌شود.

آیا بیهوشی واقعاً خواب است؟

متخصصان بیهوشی اغلب به بیمار می‌گویند که با دریافت دارو «خواب» می‌رود، اما واقعیت این است که بیمار به نوعی کمای قابل بازگشت فرو می‌رود. مطالعه‌ای در سال ۲۰۱۰ نشان داد مغز فرد بیهوش‌شده با مغز کسی که به کما رفته شباهت دارد، نه با مغز فرد خوابیده.

در این حالت، مناطقی از مغز مانند قشر مغز و تالاموس که مسئول فعالیت‌های چرخشی هستند، با یکدیگر همکاری می‌کنند تا سطح هوشیاری بیمار را تعیین کنند.

به همین دلیل است که بیدار کردن بیمار از بیهوشی نیازمند دقت و کنترل دقیق توسط تیم بیهوشی است.

به هوش آمدن در حین عمل؛ نادر اما ممکن

در موارد نادر، ممکن است بیمار در طول عمل جراحی به هوش بیاید و وضعیت اطراف خود را به یاد آورد. این اتفاق می‌تواند شامل احساس درد یا فشار ناشی از جراحی باشد.

پزشکان برای کاهش این خطر از تجهیزات پایش مغزی استفاده می‌کنند تا سطح هوشیاری بیمار را به‌طور مداوم اندازه‌گیری کنند.

این پدیده که به «بیداری حین عمل» معروف است، می‌تواند برای بیمار تجربه‌ای ناخوشایند باشد، اما با پیشرفت تجهیزات، احتمال آن بسیار کم شده است.

واکنش‌های حساسیتی نادر به داروی بیهوشی

برخی افراد ممکن است به ترکیبات داروی بیهوشی واکنش حساسیتی شدیدی به نام «هیپرترمی بدخیم» نشان دهند. این عارضه ارثی است و حتی اگر فرد قبلاً سابقه چنین واکنشی نداشته باشد، ممکن است رخ دهد.

در این حالت، دمای بدن به سرعت بالا می‌رود و ماهیچه‌ها دچار انقباض شدید می‌شوند. علائمی مانند خونریزی، تیره شدن ادرار و درد عضلانی بدون دلیل مشخص نیز ممکن است بروز کند.

تیم بیهوشی با شناسایی سریع این علائم و استفاده از داروهای خاص، می‌تواند این وضعیت را کنترل کند.

سیگاری‌ها و نیاز به دوز بیشتر بیهوشی

افراد سیگاری و کسانی که در معرض دود سیگار قرار دارند، در حین عمل جراحی به دوز بیشتری از داروی بیهوشی نیاز دارند. پژوهش‌های پزشکان آلمانی نشان می‌دهد زنان سیگاری نسبت به زنان غیرسیگاری ۳۸ درصد بیشتر به ماده بیهوشی نیاز دارند.

این موضوع می‌تواند خطر عوارض مرتبط با بیهوشی را افزایش دهد. بنابراین ترک سیگار پیش از عمل جراحی می‌تواند به کاهش این خطر کمک کند.

مو قرمزها و افسانه نیاز به بیهوشی بیشتر

پیش از این تصور می‌شد افراد دارای موی قرمز به دلیل داشتن ژن خاصی به نام گیرنده «ملانوکورتین» به دوز بیشتری از داروی بیهوشی نیاز دارند. اما بررسی‌های سال ۲۰۱۲ نشان داد بین افراد مو قرمز و افرادی با موی تیره، تفاوتی در دوز مؤثر ماده بیهوشی و عوارض آن وجود ندارد.

این یافته، باور قدیمی را رد می‌کند و نشان می‌دهد رنگ مو نمی‌تواند معیار مناسبی برای تعیین دوز بیهوشی باشد.

پرسش‌های پرتکرار

آیا بیهوشی می‌تواند باعث فراموشی شود؟

بله، بیهوشی عمومی ممکن است موجب فراموشی موقت شود. مطالعات نشان می‌دهد برخی مواد بیهوشی می‌توانند تغییراتی شبیه به آلزایمر در مغز ایجاد کنند، هرچند اثرات بلندمدت آن هنوز به‌طور کامل شناخته نشده است.

چرا سالمندان پس از بیهوشی بیشتر در معرض زوال عقل هستند؟

پژوهش‌ها نشان می‌دهد سالمندان پس از بیهوشی ممکن است دچار اختلال شناختی پس از عمل (POCD) شوند که با التهاب بافت‌های عصبی و تولید پلاک‌های آمیلوئیدی مرتبط است. این وضعیت خطر زوال عقل را تا ۳۵ درصد افزایش می‌دهد.

آیا بیهوشی برای کودکان خطرناک است؟

کودکانی که پیش از سه‌سالگی تحت بیهوشی قرار می‌گیرند، ممکن است دو برابر بیشتر در معرض ناتوانی‌های یادگیری باشند. بنابراین ضرورت عمل جراحی و نوع بیهوشی باید با دقت ارزیابی شود.

آیا افراد سیگاری به بیهوشی بیشتری نیاز دارند؟

بله، افراد سیگاری و کسانی که در معرض دود سیگار هستند، معمولاً به دوز بیشتری از داروی بیهوشی نیاز دارند. زنان سیگاری ۳۸ درصد بیشتر از زنان غیرسیگاری به ماده بیهوشی نیاز دارند.

آیا رنگ مو بر نیاز به بیهوشی تأثیر دارد؟

خیر، برخلاف تصور قدیمی، افراد مو قرمز به دوز بیشتری از داروی بیهوشی نیاز ندارند. مطالعات نشان داده تفاوتی بین افراد مو قرمز و مو تیره در این زمینه وجود ندارد.