علائم اوتیسم در کودکان چیست؟ نشانه‌هایی که والدین نباید نادیده بگیرند

اوتیسم یک بیماری نیست که با آزمایش خون یا یک علامت ساده تشخیص داده شود. اگر کودک در ارتباط اجتماعی، زبان، بازی یا انعطاف‌پذیری رفتاری تفاوت‌هایی نشان می‌دهد، مجموعه این نشانه‌ها و روند رشد او باید توسط متخصص بررسی شود؛ تشخیص زودهنگام می‌تواند دسترسی سریع‌تر به خدمات حمایتی و مداخله‌ای را ممکن کند.

حمید کد خبر ۱۰۰۷۱

# اوتیسم در کودکان # نشانه های اوتیسم # علائم اوتیسم در کودک # تشخیص اوتیسم کودکان # علائم اوتیسم در نوزاد # علائم اولیه اوتیسم

به گزارش مجله فرتاک؛ گاهی والدین متوجه می‌شوند کودکشان مانند همسالان خود به نامش واکنش نشان نمی‌دهد، ارتباط چشمی متفاوتی دارد، دیرتر حرف می‌زند یا به تغییرات کوچک در برنامه روزانه واکنش شدیدی نشان می‌دهد. این نشانه‌ها می‌توانند نگرانی ایجاد کنند، اما هیچ‌کدام به‌تنهایی به معنی اوتیسم نیستند.

اختلال طیف اوتیسم یا ASD یک تفاوت رشدی است که می‌تواند بر ارتباط و تعامل اجتماعی و همچنین الگوهای رفتاری، علایق و فعالیت‌ها اثر بگذارد. توانایی‌ها و نیازهای افراد در طیف اوتیسم بسیار متفاوت است؛ به همین دلیل دو کودک با یک تشخیص مشترک ممکن است رفتارها و توانایی‌های کاملاً متفاوتی داشته باشند.

نکته مهم برای والدین این است که به جای تلاش برای تشخیص خانگی، الگوی رشد کودک و مجموعه نشانه‌ها را بررسی کنند.

اوتیسم در کودکان چیست؟

اختلال طیف اوتیسم یک وضعیت عصبی‌رشدی است. تشخیص آن معمولاً بر اساس دو منبع اصلی اطلاعات انجام می‌شود: شرح والدین یا مراقبان از روند رشد کودک و مشاهده رفتار او توسط متخصص.

در حال حاضر آزمایش خون، اسکن مغز یا یک تست واحدی وجود ندارد که به‌تنهایی اوتیسم را تشخیص دهد. ارزیابی معمولاً به بررسی رشد، ارتباط، تعامل اجتماعی و الگوهای رفتاری کودک نیاز دارد.

مهم‌ترین علائم اوتیسم در کودکان

نشانه‌های احتمالی اوتیسم معمولاً در چند حوزه بررسی می‌شوند.

۱. تفاوت در ارتباط و تعامل اجتماعی

برخی کودکان ممکن است:

در برقراری ارتباط متقابل با دیگران مشکل بیشتری داشته باشند
کمتر علاقه یا تجربه خود را با دیگران به اشتراک بگذارند
در استفاده یا درک بعضی نشانه‌های غیرکلامی تفاوت داشته باشند
در ارتباط با همسالان به حمایت بیشتری نیاز داشته باشند
در پاسخ‌دادن به نام یا جلب توجه، الگویی متفاوت از انتظار رشدی نشان دهند

اما باید توجه داشت که مثلاً پاسخ ندادن گاه‌به‌گاه به نام، به‌تنهایی معیار تشخیص اوتیسم نیست. مشکلات شنوایی، تفاوت‌های رشدی و عوامل دیگر نیز می‌توانند نقش داشته باشند. NICE نیز تأکید می‌کند یک علامت منفرد می‌تواند توضیحی غیر از اوتیسم داشته باشد.

۲. تفاوت در رشد گفتار و ارتباط

برخی کودکان در طیف اوتیسم ممکن است:

در رشد زبان تأخیر داشته باشند
برای شروع یا ادامه گفت‌وگو مشکل داشته باشند
کلمات یا عبارت‌ها را تکرار کنند
لحن یا ریتم گفتار متفاوتی داشته باشند
در بیان خواسته‌ها یا درک بعضی شکل‌های ارتباطی مشکل داشته باشند

با این حال، هر تأخیر گفتاری به معنی اوتیسم نیست. کودک ممکن است به دلایل مختلفی، از جمله اختلال زبان یا مشکلات شنوایی، تأخیر گفتار داشته باشد. تشخیص نیازمند ارزیابی کامل‌تر است.

۳. رفتارهای تکراری و نیاز به الگوی ثابت

یکی دیگر از حوزه‌های مهم، رفتارها و علایق محدود یا تکراری است. برای مثال ممکن است کودک:

بعضی حرکت‌ها را مرتب تکرار کند
به یک شیء یا موضوع خاص علاقه بسیار شدیدی نشان دهد
با تغییرات ناگهانی در برنامه روزانه مشکل داشته باشد
یک روش مشخص برای بازی یا انجام کارها را ترجیح دهد
بیشتر به بخشی از یک وسیله توجه کند تا کاربرد کلی آن

این رفتارها نیز باید در بستر کلی رشد کودک بررسی شوند؛ انجام یک رفتار تکراری در یک سن خاص به‌تنهایی به معنی اوتیسم نیست.

۴. تفاوت در واکنش به صدا، لمس یا سایر محرک‌ها

برخی کودکان در طیف اوتیسم ممکن است نسبت به صدا، نور، لمس، بو یا بافت بعضی مواد حساسیت بیشتری یا واکنش متفاوتی داشته باشند.

برای مثال، صدایی که برای دیگران قابل تحمل است ممکن است برای کودک بسیار آزاردهنده باشد. در مقابل، بعضی کودکان ممکن است نسبت به برخی محرک‌ها واکنش کمتری نشان دهند.

تفاوت‌های حسی می‌توانند بخشی از ویژگی‌های کودک باشند، اما باز هم به‌تنهایی تشخیص اوتیسم محسوب نمی‌شوند.

علائم اوتیسم در سنین مختلف

نشانه‌ها می‌توانند در سنین مختلف به شکل متفاوتی دیده شوند.

علائم احتمالی در نوزادی و سال‌های ابتدایی

ممکن است والدین تفاوت‌هایی مانند موارد زیر را مشاهده کنند:

واکنش اجتماعی متفاوت
استفاده کمتر از برخی حرکات ارتباطی
پاسخ متفاوت به نام
دشواری در جلب یا اشتراک توجه
تفاوت در تماس و ارتباط غیرکلامی

بعضی کودکان نیز در ابتدا رشد معمولی به نظر می‌رسند و بعداً تغییراتی در رشد ارتباطی یا اجتماعی آنها دیده می‌شود. به گفته NICE، پس‌رفت مهارت‌های زبانی یا اجتماعی در کودک زیر ۳ سال نیازمند ارزیابی جدی است.

علائم احتمالی در کودکان نوپا

در این سن ممکن است تفاوت‌ها در بازی، زبان و تعامل اجتماعی واضح‌تر شوند.

برای نمونه، کودک ممکن است:

در بازی مشترک با دیگران تفاوت داشته باشد
علاقه کمی به مشارکت دادن دیگران در تجربه‌های خود نشان دهد
الگوهای بازی تکراری داشته باشد
به تغییر برنامه واکنش شدیدتری نشان دهد
در رشد زبان یا ارتباط نیازمند ارزیابی باشد

علائم اوتیسم در کودکان بزرگ‌تر

اوتیسم فقط مربوط به کودکانی که دیر حرف می‌زنند نیست. بعضی کودکان می‌توانند دایره لغات خوبی داشته باشند، اما همچنان در بخش‌هایی از ارتباط اجتماعی نیازهای متفاوتی داشته باشند.

برای مثال ممکن است کودک در موارد زیر مشکل داشته باشد:

درک بعضی نشانه‌های اجتماعی
ایجاد و حفظ روابط با همسالان
درک کنایه یا زبان غیرمستقیم
سازگاری با تغییر
مدیریت علایق بسیار محدود یا شدید

جدول؛ چه نشانه‌ای چه چیزی را به ما می‌گوید؟

مشاهده در کودک	آیا به‌تنهایی یعنی اوتیسم؟	چه اقدامی مناسب است؟
تأخیر گفتار	خیر	ارزیابی رشد زبان و در صورت نیاز شنوایی و سایر عوامل
پاسخ ندادن به نام	خیر	بررسی تکرار این الگو و ارزیابی رشد و شنوایی
رفتارهای تکراری	خیر	بررسی مجموعه رفتارها و تأثیر آن بر عملکرد کودک
حساسیت شدید به صدا یا لمس	خیر	بررسی نیازهای حسی و سایر علائم
مشکل در تعامل با همسالان	خیر	بررسی متناسب با سن و وضعیت رشدی
از دست دادن مهارت‌های قبلی	یک علامت مهم هشدار	پیگیری و ارزیابی تخصصی

این جدول ابزار تشخیص نیست و فقط برای کمک به تصمیم‌گیری والدین درباره پیگیری نگرانی‌هاست.

آیا تماس چشمی کم یعنی کودک اوتیسم دارد؟

خیر.

تماس چشمی یک رفتار است و نمی‌توان فقط بر اساس آن تشخیص داد. بعضی کودکان خجالتی هستند، بعضی در شرایط جدید تماس چشمی کمتری برقرار می‌کنند و عوامل دیگری نیز می‌توانند مؤثر باشند.

پزشک یا متخصص، مجموعه رفتارها، سابقه رشد و عملکرد کودک را بررسی می‌کند. هیچ رفتار واحدی برای تشخیص کافی نیست.

آیا تأخیر در حرف زدن همیشه نشانه اوتیسم است؟

باز هم پاسخ خیر است.

تأخیر گفتار می‌تواند دلایل متفاوتی داشته باشد. بعضی کودکان دچار اختلال زبان هستند، بعضی مشکل شنوایی دارند و بعضی نیز الگوی رشد متفاوتی را طی می‌کنند.

با این حال، اگر تأخیر گفتار همراه با تفاوت‌های قابل توجه در تعامل اجتماعی، ارتباط غیرکلامی یا رفتارهای محدود و تکراری باشد، ارزیابی تخصصی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

اوتیسم چگونه تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص اوتیسم یک فرآیند است، نه یک آزمایش واحد.

متخصص معمولاً مواردی مانند این‌ها را بررسی می‌کند:

سابقه رشد کودک
نگرانی‌ها و مشاهدات والدین
رفتار و ارتباط کودک
مهارت‌های اجتماعی و زبانی
وجود یا نبود رفتارهای تکراری
سایر شرایطی که می‌توانند علائم مشابه ایجاد کنند

ممکن است برای ارزیابی دقیق‌تر، کودک به متخصصانی مانند پزشک متخصص رشد و تکامل، متخصص مغز و اعصاب کودکان، روان‌شناس یا سایر اعضای تیم ارجاع شود. ابزارهای غربالگری نیز می‌توانند مفید باشند، اما یک پرسشنامه یا ابزار غربالگری به‌تنهایی نمی‌تواند تشخیص را قطعی یا رد کند.

تفاوت غربالگری و تشخیص چیست؟

این دو را نباید با هم اشتباه گرفت.

غربالگری

هدف از غربالگری، شناسایی کودکانی است که ممکن است به بررسی بیشتر نیاز داشته باشند.

تشخیص

تشخیص یک ارزیابی جامع‌تر است و با بررسی سابقه رشد و رفتار کودک توسط متخصص انجام می‌شود.

بنابراین اگر نتیجه یک ابزار غربالگری مثبت باشد، به معنی تشخیص قطعی اوتیسم نیست. از سوی دیگر، نتیجه منفی نیز در همه شرایط نمی‌تواند نگرانی‌های جدی والدین را نادیده بگیرد.

اگر به اوتیسم کودک شک داریم، چه کنیم؟

بهترین کار این است که نگرانی را نادیده نگیرید، اما خودتان نیز بر اساس چند ویدئو یا چک‌لیست اینترنتی برای کودک تشخیص تعیین نکنید.

می‌توانید این مراحل را دنبال کنید:

۱. مشاهدات خود را یادداشت کنید

به جای اینکه فقط بگویید «فکر می‌کنم اوتیسم دارد»، مثال‌های مشخص بنویسید.

مثلاً:

چه رفتاری دیده‌اید؟
از چه سنی؟
هر چند وقت یک‌بار؟
در چه موقعیت‌هایی؟
آیا کودک مهارتی را که قبلاً داشته از دست داده است؟

۲. با پزشک کودک مطرح کنید

نگرانی والدین درباره رشد و رفتار کودک باید جدی گرفته شود. NICE نیز بر توجه به نگرانی‌های والدین و مراقبان تأکید دارد.

۳. در صورت نیاز ارزیابی تخصصی را دنبال کنید

اگر پزشک احتمال یک مشکل رشدی را مطرح کند، ممکن است کودک برای ارزیابی دقیق‌تر ارجاع شود.

۴. منتظر تشخیص قطعی برای رسیدگی به همه مشکلات نمانید

اگر کودک مثلاً در گفتار، ارتباط یا سایر مهارت‌ها به کمک نیاز دارد، خدمات مناسب ممکن است پیش از نهایی‌شدن تشخیص نیز قابل پیگیری باشند.

CDC تأکید می‌کند دریافت خدمات و مداخلات مناسب در اولین فرصت می‌تواند در رشد کودک تفاوت ایجاد کند.

چه زمانی باید سریع‌تر پیگیری کنیم؟

اگر کودک مهارت‌هایی را که قبلاً داشته از دست داده است، موضوع باید سریع‌تر بررسی شود.

NICE توصیه می‌کند پس‌رفت مهارت‌های زبانی یا اجتماعی در کودک زیر ۳ سال به تیم ارزیابی اوتیسم ارجاع شود. پس‌رفت زبان در کودک بزرگ‌تر و پس‌رفت مهارت‌های حرکتی در هر سن نیز نیازمند ارزیابی پزشکی است.

همچنین نگرانی جدی درباره رشد، ارتباط یا رفتار کودک نباید صرفاً با این جمله که «بزرگ شود درست می‌شود» نادیده گرفته شود.

چند باور اشتباه درباره اوتیسم

«هر کودکی که دیر حرف بزند اوتیسم دارد»

نادرست است. تأخیر گفتار دلایل متعددی دارد و به ارزیابی نیاز دارد.

«اوتیسم با یک آزمایش خون مشخص می‌شود»

در حال حاضر نادرست است. تشخیص بر پایه بررسی رشد و رفتار انجام می‌شود.

«تماس چشمی کم یعنی اوتیسم»

نادرست است. هیچ علامت واحدی برای تشخیص کافی نیست.

«اگر کودک لبخند می‌زند یا حرف می‌زند، نمی‌تواند در طیف اوتیسم باشد»

نادرست است. توانایی‌ها و ویژگی‌های افراد در طیف اوتیسم بسیار متنوع است.

«باید صبر کنیم تا کودک بزرگ‌تر شود و بعد اقدام کنیم»

همیشه درست نیست. اگر نگرانی رشدی وجود دارد، بهتر است موضوع زودتر با پزشک مطرح شود تا در صورت نیاز ارزیابی و خدمات مناسب آغاز شود.

جمع‌بندی

اوتیسم را نمی‌توان از روی یک رفتار، یک تست اینترنتی یا یک ویدئو تشخیص داد. آنچه اهمیت دارد، مجموعه ویژگی‌های کودک، روند رشد و تأثیر این تفاوت‌ها بر زندگی روزمره او است.

اگر درباره ارتباط، گفتار، بازی یا رفتار فرزندتان نگرانی دارید، نگرانی خود را جدی بگیرید و با پزشک یا متخصص مناسب مطرح کنید. به‌ویژه در صورت از دست دادن مهارت‌های قبلی، پیگیری باید سریع‌تر انجام شود.

تشخیص زودهنگام به معنی برچسب‌زدن به کودک نیست؛ هدف آن این است که کودک و خانواده بتوانند در صورت نیاز، هرچه زودتر به ارزیابی و حمایت مناسب دسترسی پیدا کنند.

FAQ

اولین علائم اوتیسم در کودکان چیست؟

علائم در همه کودکان یکسان نیستند، اما تفاوت در ارتباط اجتماعی، رشد زبان، ارتباط غیرکلامی، رفتارهای تکراری و واکنش به تغییرات یا محرک‌های حسی می‌تواند نیازمند بررسی باشد. یک علامت به‌تنهایی برای تشخیص کافی نیست.

آیا پاسخ ندادن کودک به نامش یعنی اوتیسم دارد؟

خیر. این رفتار می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد. اگر تکرار می‌شود یا همراه با نگرانی‌های دیگر در رشد و ارتباط کودک است، بهتر است بررسی شود.

آیا تأخیر گفتار نشانه قطعی اوتیسم است؟

خیر. تأخیر گفتار می‌تواند دلایل متفاوتی داشته باشد و نیازمند ارزیابی است. تشخیص اوتیسم بر اساس یک علامت منفرد انجام نمی‌شود.

اوتیسم با چه آزمایشی تشخیص داده می‌شود؟

در حال حاضر آزمایش پزشکی واحدی مانند آزمایش خون برای تشخیص قطعی اوتیسم وجود ندارد. ارزیابی بر اساس سابقه رشد کودک، اطلاعات والدین و مشاهده رفتار توسط متخصص انجام می‌شود.