سرطان سینه چگونه تشخیص داده می‌شود؟ علائم، عوامل خطر و زمان مناسب ماموگرافی

سرطان سینه همیشه با درد یا یک توده قابل لمس شروع نمی‌شود و بعضی موارد پیش از بروز علامت، در غربالگری شناسایی می‌شوند. شناخت تغییرات غیرطبیعی پستان، عوامل خطر و روش‌های تشخیص می‌تواند به مراجعه به‌موقع و درمان مؤثرتر کمک کند.

حمید کد خبر ۱۰۰۶۶

# علائم سرطان سینه # علائم سرطان پستان # تشخیص سرطان سینه # توده سینه # غربالگری سرطان سینه # عوامل خطر سرطان سینه # سرطان سینه در زنان

به گزارش مجله فرتاک؛ سرطان سینه یکی از مهم‌ترین سرطان‌ها در زنان است، اما شنیدن نام آن به معنی پایان راه نیست. تشخیص بیماری در مراحل زودتر، زمانی که سرطان هنوز محدود به پستان یا بافت‌های نزدیک است، معمولاً امکان استفاده از درمان‌های مؤثرتر را فراهم می‌کند. سازمان جهانی بهداشت نیز تشخیص زودهنگام و دسترسی به درمان مناسب را از ارکان اصلی کاهش مرگ‌ومیر ناشی از این بیماری می‌داند.

نکته مهم این است که هر توده یا تغییری در پستان به معنای سرطان نیست. بسیاری از توده‌های پستان خوش‌خیم هستند، اما هر تغییر جدید و غیرعادی باید توسط پزشک بررسی شود.

سرطان سینه چیست؟

سرطان سینه زمانی ایجاد می‌شود که سلول‌های غیرطبیعی در بافت پستان به‌طور کنترل‌نشده رشد کنند. این سلول‌ها می‌توانند از مجاری شیری یا لوبول‌هایی که وظیفه تولید شیر را دارند منشأ بگیرند.

اگر بیماری درمان نشود، سلول‌های سرطانی ممکن است به بافت‌های اطراف، غدد لنفاوی و در مراحل پیشرفته‌تر به اندام‌های دیگر بدن گسترش پیدا کنند؛ فرآیندی که به آن متاستاز گفته می‌شود.

سرطان سینه فقط مختص زنان نیست. مردان نیز ممکن است به آن مبتلا شوند، هرچند این بیماری در مردان بسیار کمتر دیده می‌شود؛ سازمان جهانی بهداشت برآورد می‌کند حدود ۰.۵ تا ۱ درصد موارد سرطان سینه در مردان رخ می‌دهد.

اولین علائم سرطان سینه چیست؟

یکی از مهم‌ترین نکات درباره سرطان سینه این است که ممکن است در مراحل ابتدایی هیچ علامت واضحی نداشته باشد. به همین دلیل، غربالگری برای افراد واجد شرایط اهمیت پیدا می‌کند.

با این حال، تغییرات زیر می‌توانند نیازمند بررسی پزشکی باشند:

ایجاد توده یا سفتی جدید در پستان
تغییر اندازه یا شکل پستان
تورم بخشی از پستان یا تمام آن
فرورفتگی پوست یا ظاهر شبیه پوست پرتقال
قرمزی، ضخیم‌شدن، پوسته‌پوسته شدن یا تغییرات غیرعادی پوست
تغییر جدید در ظاهر نوک پستان
فرورفتگی نوک پستان
ترشح غیرطبیعی از نوک پستان، به‌ویژه ترشحات خونی
ایجاد توده یا تورم ماندگار در ناحیه زیر بغل

آیا سرطان سینه درد دارد؟

درد به‌تنهایی معمولاً نشانه اختصاصی سرطان سینه نیست. با این حال، نباید از این موضوع نتیجه گرفت که «هر سرطان سینه‌ای بدون درد است» یا وجود درد، سرطان را کاملاً رد می‌کند.

انواع مختلفی از تغییرات خوش‌خیم پستان نیز می‌توانند باعث درد شوند. از طرف دیگر، سرطان پستان در برخی افراد می‌تواند با حساسیت یا درد همراه باشد. بنابراین اگر درد جدید، مداوم یا همراه با تغییرات دیگری در پستان ایجاد شده است، ارزیابی پزشکی اهمیت دارد. انجمن سرطان آمریکا نیز تأکید می‌کند که سرطان می‌تواند با علائم متفاوتی ظاهر شود و صرفاً بر اساس درد یا نبود درد نمی‌توان تشخیص داد.

آیا هر توده‌ای در سینه سرطان است؟

خیر.

این یکی از مهم‌ترین نکاتی است که باید هنگام مواجهه با یک توده پستان در نظر گرفت. بسیاری از توده‌های پستان سرطانی نیستند، اما از روی لمس به‌تنهایی نمی‌توان با اطمینان درباره ماهیت آنها قضاوت کرد.

بنابراین اگر توده جدیدی احساس کردید، به‌خصوص اگر باقی ماند یا تغییر کرد، بهتر است به پزشک مراجعه کنید.

منتظر دردناک شدن توده نمانید.

توده‌های مشکوک ممکن است بدون درد باشند و تشخیص قطعی نیازمند ارزیابی پزشکی و در صورت لزوم تصویربرداری و نمونه‌برداری است.

چه عواملی خطر سرطان سینه را افزایش می‌دهند؟

خطر ابتلا به سرطان سینه تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل قرار دارد. برخی از آنها قابل تغییر نیستند و برخی دیگر با سبک زندگی یا مداخلات پزشکی ارتباط دارند.

سن

افزایش سن یکی از مهم‌ترین عوامل خطر سرطان سینه است. این بیماری می‌تواند در سنین مختلف رخ دهد، اما خطر آن با افزایش سن بیشتر می‌شود.

سابقه خانوادگی

داشتن یکی از بستگان نزدیک مبتلا به سرطان سینه می‌تواند خطر را افزایش دهد؛ با این حال، نداشتن سابقه خانوادگی به این معنا نیست که فرد در معرض خطر نیست. طبق اعلام WHO، حدود ۸۰ درصد سرطان‌های سینه در زنانی رخ می‌دهد که به‌جز جنسیت و سن، عامل خطر مشخص دیگری ندارند.

جهش‌های ژنتیکی

برخی جهش‌های ارثی، از جمله BRCA1، BRCA2 و PALB2، می‌توانند خطر ابتلا را به میزان قابل توجهی افزایش دهند. در افرادی که سابقه خانوادگی قابل توجه دارند، ارزیابی خطر ژنتیکی ممکن است اهمیت ویژه‌ای پیدا کند.

اضافه‌وزن و کم‌تحرکی

اضافه‌وزن، به‌خصوص پس از یائسگی، و فعالیت بدنی پایین با افزایش خطر سرطان سینه ارتباط دارند.

مصرف الکل و دخانیات

مصرف الکل با افزایش خطر سرطان سینه ارتباط دارد و دخانیات نیز یکی از عوامل قابل اصلاح مرتبط با خطر سرطان محسوب می‌شود.

برخی عوامل هورمونی و تولیدمثلی

سابقه قاعدگی زودهنگام، یائسگی دیرتر و برخی انواع هورمون‌درمانی پس از یائسگی می‌توانند بر خطر ابتلا اثر بگذارند. این عوامل باید در کنار سایر ویژگی‌های فردی ارزیابی شوند و به‌تنهایی به معنای ابتلا به سرطان نیستند.

آیا می‌توان از سرطان سینه پیشگیری کرد؟

هیچ روشی وجود ندارد که بتواند خطر سرطان سینه را به صفر برساند؛ به‌ویژه اینکه بخش بزرگی از موارد در افرادی رخ می‌دهد که عامل خطر قابل اصلاح مشخصی ندارند.

اما می‌توان برخی عوامل خطر را کاهش داد.

فعالیت بدنی منظم، حفظ وزن مناسب، پرهیز یا محدودکردن مصرف الکل و ترک دخانیات از جمله اقداماتی هستند که می‌توانند در کاهش خطر برخی سرطان‌ها نقش داشته باشند.

در افراد دارای خطر ژنتیکی یا خانوادگی بالا نیز ممکن است راهکارهای اختصاصی‌تری مانند مشاوره ژنتیک، داروهای کاهش‌دهنده خطر یا در موارد خاص جراحی‌های پیشگیرانه مطرح شود. این تصمیم‌ها باید فردی و با نظر تیم پزشکی گرفته شوند.

ماموگرافی چیست و چه زمانی انجام می‌شود؟

ماموگرافی نوعی تصویربرداری با اشعه ایکس از پستان است که می‌تواند برخی تغییرات سرطانی را پیش از آنکه فرد بتواند آنها را لمس کند، شناسایی کند.

اما برنامه غربالگری برای همه افراد یکسان نیست و به سن، سطح خطر، سابقه پزشکی و دستورالعمل مورد استفاده بستگی دارد.

برای نمونه، دستورالعمل فعلی USPSTF در آمریکا توصیه می‌کند زنان با خطر متوسط از ۴۰ تا ۷۴ سالگی، هر دو سال یک‌بار ماموگرافی غربالگری انجام دهند. این توصیه برای افرادی که سابقه سرطان سینه، برخی ضایعات پرخطر، جهش‌های ژنتیکی پرخطر یا پرتودرمانی قفسه سینه در سنین پایین داشته‌اند، قابل تعمیم نیست و این افراد ممکن است به برنامه متفاوتی نیاز داشته باشند.

از سوی دیگر، برخی انجمن‌های تخصصی مانند American College of Radiology غربالگری سالانه از ۴۰ سالگی را برای زنان با خطر متوسط توصیه می‌کنند. بنابراین نمی‌توان یک سن و فاصله ثابت را برای تمام زنان تجویز کرد.

نتیجه مهم: زمان شروع و فاصله ماموگرافی را بهتر است بر اساس سطح خطر فرد و دستورالعمل پزشک تعیین کرد.

آیا سونوگرافی جایگزین ماموگرافی است؟

خیر، این دو آزمایش کاربرد یکسانی ندارند.

سونوگرافی می‌تواند برای بررسی یک توده یا ناحیه مشکوک و تشخیص بهتر ماهیت برخی یافته‌ها مورد استفاده قرار گیرد، اما لزوماً جایگزین ماموگرافی غربالگری نیست.

در افراد با خطر بالا یا شرایط خاص، ممکن است MRI پستان نیز در کنار ماموگرافی توصیه شود. USPSTF اعلام کرده است که درباره سود و زیان استفاده روتین از سونوگرافی یا MRI به‌عنوان غربالگری تکمیلی، شواهد کافی برای توصیه عمومی وجود ندارد؛ تصمیم باید متناسب با شرایط فرد باشد.

تشخیص سرطان سینه چگونه انجام می‌شود؟

تشخیص معمولاً یک مرحله‌ای نیست.

پزشک با توجه به علائم و یافته‌های معاینه ممکن است از روش‌های تصویربرداری استفاده کند و در صورت وجود یافته مشکوک، نمونه‌برداری را توصیه کند.

۱. معاینه

پزشک پستان و نواحی اطراف آن، از جمله زیر بغل، را بررسی می‌کند.

۲. ماموگرافی

ماموگرافی می‌تواند توده‌ها و برخی تغییرات بافتی یا رسوبات ریز کلسیم را نشان دهد.

۳. سونوگرافی

سونوگرافی به بررسی دقیق‌تر بعضی توده‌ها کمک می‌کند و می‌تواند در تشخیص تفاوت میان برخی توده‌های جامد و کیستی مفید باشد.

۴. MRI

MRI پستان در افراد و شرایط خاص، به‌ویژه برخی افراد با خطر بالای ابتلا، ممکن است به‌عنوان ابزار تکمیلی استفاده شود.

۵. بیوپسی

اگر یافته تصویربرداری مشکوک باشد، ممکن است نمونه‌ای از بافت برداشته شود.

بیوپسی یا نمونه‌برداری بافتی، روش اصلی برای تأیید قطعی وجود سرطان است. نمونه در آزمایشگاه بررسی می‌شود و نتیجه آن در تعیین نوع بیماری و انتخاب درمان اهمیت زیادی دارد.

تفاوت «نوع سرطان» و «مرحله سرطان» چیست؟

این دو مفهوم نباید با هم اشتباه گرفته شوند.

نوع سرطان به ویژگی سلول‌ها و محل شروع بیماری مربوط است؛ برای مثال سرطان‌های مجاری شیری یا لوبول‌ها.

اما مرحله سرطان نشان می‌دهد بیماری تا چه اندازه گسترش یافته است.

همچنین اصطلاح گرید (Grade) با مرحله یا Stage یکسان نیست. گرید بیشتر به ویژگی سلول‌های سرطانی و میزان شباهت آنها به سلول‌های طبیعی و رفتار احتمالی آنها مربوط می‌شود، در حالی که مرحله‌بندی بر اندازه و گسترش سرطان تمرکز دارد.

این تفکیک در متن اولیه اهمیت زیادی داشت، زیرا «گرید ۰ تا ۴» به‌عنوان مرحله سرطان مطرح شده بود؛ در حالی که اصطلاح دقیق‌تر در اینجا Stage یا مرحله سرطان است.

مرحله‌های کلی سرطان سینه

به‌صورت ساده:

مرحله ۰: سلول‌های غیرطبیعی یا سرطانی محدود به محل اولیه خود هستند و به بافت اطراف تهاجم نکرده‌اند.
مراحل اولیه: سرطان در پستان یا نواحی نزدیک باقی مانده و گسترش گسترده‌ای ندارد.
مراحل پیشرفته‌تر: درگیری بافت‌ها یا غدد لنفاوی افزایش یافته است.
مرحله ۴: سرطان به اندام‌های دورتر بدن متاستاز داده است.

مرحله دقیق بیماری بر اساس مجموعه‌ای از یافته‌ها تعیین می‌شود و فقط با اندازه توده نمی‌توان آن را مشخص کرد.

آیا سرطان سینه قابل درمان است؟

درمان به نوع سرطان، مرحله بیماری، ویژگی‌های سلولی و وضعیت فرد بستگی دارد.

ممکن است یک یا ترکیبی از روش‌های زیر استفاده شود:

جراحی
پرتودرمانی
شیمی‌درمانی
هورمون‌درمانی
درمان‌های هدفمند
برخی درمان‌های ایمنی‌درمانی

WHO تأکید می‌کند که درمان سرطان سینه بر اساس نوع بیماری و میزان گسترش آن انتخاب می‌شود و ممکن است ترکیبی از جراحی، پرتودرمانی و درمان‌های دارویی مورد استفاده قرار گیرد.

برای نمونه، در بعضی بیماران امکان برداشتن تومور با حفظ بخش زیادی از پستان وجود دارد و در برخی شرایط، برداشتن کامل پستان یا درمان‌های دیگر مطرح می‌شود.

بنابراین یک نسخه درمانی واحد برای همه بیماران وجود ندارد.

سرطان سینه چقدر شایع است؟

بر اساس تازه‌ترین داده‌های سازمان جهانی بهداشت، در سال ۲۰۲۴ حدود ۲.۴ میلیون زن در جهان به سرطان سینه مبتلا شدند و حدود ۶۹۴ هزار نفر بر اثر این بیماری جان خود را از دست دادند. سرطان سینه در همان سال شایع‌ترین سرطان در زنان در ۱۶۴ کشور از میان ۱۸۶ کشور بود.

این آمار نشان می‌دهد چرا تشخیص زودهنگام و دسترسی به درمان مناسب اهمیت زیادی دارد.

چه زمانی باید برای تغییرات پستان به پزشک مراجعه کرد؟

اگر تغییر جدید و غیرعادی در پستان ایجاد شده است، بهتر است آن را نادیده نگیرید؛ به‌خصوص در مواردی مانند:

توده جدیدی که باقی می‌ماند
تغییر واضح اندازه یا شکل پستان
فرورفتگی پوست
تغییر جدید نوک پستان
ترشح خونی یا غیرطبیعی
تورم مداوم زیر بغل
تغییر پوستی غیرعادی یا ماندگار

وجود هر یک از این علائم به معنی ابتلا به سرطان نیست، اما علت آن باید در صورت نیاز بررسی شود.

آیا خودآزمایی سینه هنوز اهمیت دارد؟

شناخت ظاهر و حالت طبیعی پستان‌ها می‌تواند به فرد کمک کند تغییرات جدید را زودتر متوجه شود. اما خودآزمایی را نباید جایگزین غربالگری یا معاینه پزشکی دانست.

همچنین نباید منتظر ماند تا یک توده حتماً دردناک شود. بسیاری از توده‌های سرطانی می‌توانند بدون درد باشند.

یک نکته مهم برای زنان جوان

در سنین پایین، وجود توده پستان لزوماً به معنای سرطان نیست و بیماری‌های خوش‌خیم نیز شایع‌اند. با این حال، سن پایین نباید باعث شود یک توده پایدار یا تغییر جدید بدون بررسی رها شود.

پزشک بر اساس سن، معاینه، سابقه خانوادگی و ویژگی توده تصمیم می‌گیرد کدام روش تصویربرداری مناسب‌تر است.

جمع‌بندی

سرطان سینه بیماری مهمی است، اما تشخیص یک توده یا تغییر در پستان به‌تنهایی به معنای سرطان نیست. مهم‌تر از ترسیدن، شناخت تغییرات غیرعادی و مراجعه به‌موقع برای ارزیابی است.

غربالگری نیز باید بر اساس سن و سطح خطر فرد انجام شود و نمی‌توان یک برنامه یکسان را برای همه زنان تجویز کرد. در دستورالعمل USPSTF، ماموگرافی دوسالانه برای زنان ۴۰ تا ۷۴ سال با خطر متوسط توصیه شده، در حالی که برخی انجمن‌های تخصصی غربالگری سالانه را از ۴۰ سالگی پیشنهاد می‌کنند. افراد پرخطر ممکن است به برنامه متفاوتی نیاز داشته باشند.

اگر تغییر جدیدی در پستان مشاهده یا لمس کردید، به‌ویژه توده‌ای که باقی می‌ماند، تغییر پوست یا نوک پستان و ترشح غیرطبیعی، مراجعه به پزشک را به تعویق نیندازید. تشخیص قطعی در صورت وجود یافته مشکوک، ممکن است به نمونه‌برداری نیاز داشته باشد.

توجه: این مطلب آموزشی است و جایگزین معاینه، تشخیص یا توصیه پزشک نیست.

FAQ

آیا هر توده‌ای که در سینه احساس می‌شود سرطان است؟

خیر. بسیاری از توده‌های پستان خوش‌خیم هستند، اما توده جدید یا پایدار باید توسط پزشک ارزیابی شود.

مهم‌ترین علامت سرطان سینه چیست؟

توده یا ضخیم‌شدگی جدید از علائم مهم است، اما تغییرات پوست، شکل پستان، نوک پستان و ترشحات غیرطبیعی نیز باید بررسی شوند.

آیا سرطان سینه همیشه درد دارد؟

خیر. بسیاری از سرطان‌های سینه بدون درد هستند؛ با این حال، درد نیز به‌تنهایی سرطان را رد نمی‌کند.

ماموگرافی از چه سنی باید شروع شود؟

برای افراد با خطر متوسط، دستورالعمل‌ها یکسان نیستند. USPSTF در حال حاضر غربالگری هر دو سال یک‌بار را از ۴۰ تا ۷۴ سالگی توصیه می‌کند، در حالی که برخی انجمن‌های تخصصی غربالگری سالانه از ۴۰ سالگی را پیشنهاد می‌کنند.