ترک ناگهانی تریاک چه عوارضی دارد؟ از خماری تا خطر بازگشت به مصرف
قطع ناگهانی تریاک میتواند مجموعهای از علائم جسمی و روانی مانند بیقراری، درد عضلانی، تعریق، آبریزش بینی، تهوع، اسهال، بیخوابی و ولع شدید مصرف ایجاد کند. نکته مهم این است که شدت علائم و شرایط فرد تعیین میکند ترک در خانه قابل مدیریت است یا به ارزیابی و درمان پزشکی نیاز دارد.
به گزارش مجله فرتاک؛ ترک تریاک فقط کنار گذاشتن یک ماده و تحمل چند روز خماری نیست. وقتی بدن برای مدتی به یک ماده افیونی مانند تریاک عادت کرده باشد، کاهش یا قطع مصرف میتواند سیستم عصبی را با یک دوره سازگاری دشوار روبهرو کند.
علائم ترک ممکن است با بیقراری، اضطراب، خمیازه، آبریزش بینی، تعریق، لرز و درد عضلات شروع شوند و در ادامه به تهوع، استفراغ، اسهال، گرفتگی عضلات و بیخوابی برسند. سازمان جهانی بهداشت نیز این مجموعه را از علائم شناختهشده سندرم ترک مواد افیونی میداند.
اما یک باور مهم باید اصلاح شود: ترک ناگهانی مواد افیونی در بیشتر افراد بهتنهایی معمولاً کشنده نیست، اما میتواند بسیار شدید و خطرناک شود؛ بهخصوص اگر فرد دچار کمآبی، بیماری زمینهای، مصرف همزمان مواد دیگر یا عوارض پزشکی شود.
از طرف دیگر، «تحمل کردن خماری» تنها هدف درمان نیست. درمان وابستگی به مواد افیونی باید احتمال عود، مصرف بیش از حد و اوردوز پس از کاهش تحمل بدن را نیز در نظر بگیرد. WHO در راهنماهای خود داروهایی مانند متادون و بوپرنورفین را از گزینههای مؤثر درمان وابستگی به مواد افیونی معرفی میکند.
علائم ترک تریاک از چه زمانی شروع میشوند؟
زمان شروع علائم به نوع ماده افیونی، مقدار و مدت مصرف و ویژگیهای بدن فرد بستگی دارد.
در مواد افیونی کوتاهاثر، علائم میتوانند حدود ۸ تا ۲۴ ساعت پس از آخرین مصرف آغاز شوند. در مواد طولانیاثر، شروع علائم ممکن است دیرتر باشد. WHO برای مواد افیونی کوتاهاثر، دورهای حدود ۴ تا ۱۰ روز را برای علائم اصلی ترک ذکر میکند؛ البته این زمان برای همه افراد یکسان نیست.
بنابراین نمیتوان یک ساعت یا روز مشخص را برای همه مصرفکنندگان تریاک تعیین کرد.
نخستین نشانهها
در مراحل ابتدایی ممکن است فرد با علائمی مانند موارد زیر مواجه شود:
- بیقراری و اضطراب
- خمیازههای مکرر
- آبریزش بینی
- اشکریزش
- تعریق
- لرز یا احساس گرما و سرما
- درد و کوفتگی عضلات
- اختلال خواب
- افزایش میل به مصرف
منبع اولیه نیز به شروع تدریجی چنین علائمی پس از قطع مصرف اشاره کرده است.
روزهای اول ترک چرا سختتر هستند؟
با پیشرفت سندرم ترک، علائم جسمی ممکن است شدیدتر شوند.
تهوع، استفراغ، اسهال، گرفتگی عضلات، درد بدن، تعریق شدید و بیخوابی از علائم شایع هستند. WHO نیز تهوع، استفراغ، تعریق، گرفتگی عضلات، آبریزش بینی و اسهال را از علائم شناختهشده ترک مواد افیونی برشمرده است.
شدت این علائم میتواند فرد را به مصرف دوباره ترغیب کند؛ اما برگشتن به همان مقدار قبلی مصرف بعد از یک دوره ترک، خطر مهمی دارد.
چرا بعد از ترک، مصرف دوباره میتواند خطرناک باشد؟
یکی از مهمترین نکاتی که در مطالب عمومی درباره ترک اعتیاد کمتر به آن توجه میشود، کاهش تحمل بدن است.
فردی که مدتی مصرف نکرده، ممکن است دیگر همان مقدار قبلی ماده افیونی را مانند گذشته تحمل نکند. اگر بعد از ترک با تصور اینکه «همان مقدار قبلی برایم عادی است» دوباره مصرف کند، خطر مسمومیت و اوردوز افزایش پیدا میکند.
WHO نیز درمان وابستگی به مواد افیونی را در کاهش خطر مرگ و عوارض ناشی از اوردوز مؤثر میداند.
به همین دلیل، ترک نباید فقط به معنای «قطع ماده» تعریف شود؛ پیشگیری از عود نیز بخش مهم درمان است.
آیا ترک ناگهانی تریاک خطر مرگ دارد؟
این پرسش پاسخ یکسانی برای همه افراد ندارد.
سندرم ترک مواد افیونی در حالت معمول، برخلاف ترک بعضی مواد دیگر، معمولاً بهطور مستقیم تهدیدکننده زندگی نیست؛ اما استفراغ و اسهال شدید میتوانند باعث کمآبی و اختلالات الکترولیتی شوند و در افراد دارای بیماریهای زمینهای، شرایط پیچیدهتر شود.
همچنین اگر فرد همزمان مواد دیگری مصرف کند، باردار باشد یا بیماری جدی زمینهای داشته باشد، تصمیمگیری درباره ترک باید پزشکیتر و دقیقتر انجام شود.
بنابراین عبارتهایی مانند «ترک ناگهانی حتماً باعث مرگ میشود» یا برعکس، «ترک ناگهانی برای همه کاملاً بیخطر است» هر دو سادهسازی نادرست هستند.
چه کسانی نباید بدون نظر پزشک ترک کنند؟
برخی شرایط نیاز به توجه ویژه دارند. از جمله:
- بارداری
- بیماریهای قلبی یا سایر بیماریهای جدی
- مشکلات روانپزشکی قابل توجه
- مصرف همزمان چند ماده
- سابقه اوردوز
- مصرف طولانیمدت و وابستگی شدید
- ناتوانی در نوشیدن و نگهداشتن مایعات
- سابقه علائم شدید هنگام ترک
برای افراد وابسته به مواد افیونی در دوران بارداری، WHO ترک بدون درمان جایگزین را توصیه نمیکند و درمان نگهدارنده با متادون را رویکرد ترجیحی خود معرفی کرده است.
کدام علائم ترک نیاز به مراجعه فوری دارند؟همه علائم خماری به معنی اورژانس پزشکی نیستند؛ اما برخی نشانهها را نباید نادیده گرفت.
اگر فرد دچار یکی از موارد زیر شود، باید فوراً ارزیابی پزشکی دریافت کند:
- مشکل در تنفس
- درد قفسه سینه
- غش یا کاهش سطح هوشیاری
- گیجی شدید
- استفراغ مداوم و ناتوانی در نگه داشتن مایعات
- علائم شدید کمآبی
- ضربان قلب بسیار نامنظم همراه با حال عمومی بد
- تشنج
- افکار یا رفتار مرتبط با خودکشی
- وضعیت غیرعادی و شدید که با مراقبت معمول بهتر نمیشود
در چنین شرایطی نباید تلاش کرد فقط با درمانهای خانگی یا تحمل درد، وضعیت را مدیریت کرد.
آیا بیخوابی و افسردگی بعد از ترک طبیعی است؟ممکن است بعضی علائم بعد از فروکش کردن مرحله حاد جسمی همچنان باقی بمانند.
اختلال خواب، خستگی، تحریکپذیری، کاهش تمرکز و ولع مصرف میتوانند مدتی ادامه داشته باشند. شدت و مدت این علائم از فردی به فرد دیگر متفاوت است.
این بخش اهمیت زیادی دارد، زیرا پایان یافتن درد عضلانی و اسهال به معنی پایان کامل روند درمان نیست.
درمان اختلال مصرف مواد افیونی باید علاوه بر علائم جسمی، ولع مصرف و خطر عود را نیز هدف قرار دهد. WHO بر ترکیب درمان دارویی و حمایتهای روانی ـ اجتماعی تأکید دارد.
ولع مصرف بعد از ترک چرا برمیگردد؟وابستگی فقط یک عادت رفتاری ساده نیست.
مغز در طول مصرف مداوم مواد افیونی با حضور ماده سازگار میشود و علاوه بر وابستگی جسمی، عوامل محیطی و روانی نیز میتوانند با مصرف پیوند بخورند.
به همین دلیل ممکن است فرد بعد از عبور از علائم جسمی، با دیدن یک مکان، فرد، موقعیت یا حتی تجربه یک احساس خاص دوباره میل به مصرف پیدا کند.
ولع مصرف به معنی شکست یا ضعف شخصیت نیست؛ یکی از بخشهای قابل انتظار اختلال مصرف مواد است و میتوان برای مدیریت آن درمان دریافت کرد.
آیا باید تریاک را یکباره قطع کرد؟پاسخ این سؤال برای همه افراد یکسان نیست.
در فردی که به تریاک یا سایر مواد افیونی وابستگی دارد، انتخاب روش ترک باید با توجه به نوع و میزان مصرف، وضعیت جسمی و روانی، سابقه ترک و احتمال عود انجام شود.
راهنماهای درمانی، روشهای پزشکی برای مدیریت ترک را در نظر میگیرند و بوپرنورفین و متادون از داروهای مهم در درمان وابستگی و مدیریت علائم ترک هستند.
نکته مهم این است که این داروها باید با ارزیابی و تجویز متخصص استفاده شوند. خوددرمانی با متادون یا بوپرنورفین میتواند خطرناک باشد.
متادون و بوپرنورفین چه نقشی در ترک دارند؟هر دو دارو از درمانهای شناختهشده اختلال مصرف مواد افیونی هستند، اما هدف آنها صرفاً «از بین بردن خماری» نیست.
متادون
متادون یک آگونیست کامل گیرندههای افیونی است و میتواند علائم ترک و ولع مصرف را کاهش دهد. استفاده از آن باید در چارچوب درمان پزشکی انجام شود. راهنماهای درمانی ASAM/SAMHSA متادون را یکی از گزینههای درمان افراد دارای وابستگی فیزیولوژیک به مواد افیونی میدانند.
بوپرنورفین
بوپرنورفین یک آگونیست نسبی گیرندههای افیونی است و میتواند علائم ترک و ولع مصرف را کاهش دهد. SAMHSA آن را یکی از درمانهای مؤثر اختلال مصرف مواد افیونی معرفی میکند.
اما زمان شروع و مقدار مصرف این داروها باید توسط پزشک مشخص شود؛ مصرف بوپرنورفین در زمانی که هنوز مقدار قابلتوجهی از یک ماده افیونی در بدن وجود دارد، در برخی شرایط میتواند ترک ناگهانی و شدید ایجاد کند.
آیا «ترک فوقسریع» روش بهتری است؟لزومی ندارد.
برخی روشهای موسوم به ترک فوقسریع یا سمزدایی سریع با بیهوشی با هدف کوتاهکردن دوره ترک تبلیغ شدهاند، اما راهنماهای درمانی نسبت به آنها هشدار دادهاند.
راهنمای ASAM/SAMHSA، سمزدایی فوقسریع با بیهوشی را به دلیل خطر عوارض شدید و حتی مرگ توصیه نمیکند.
بنابراین کوتاهتر بودن مدت علائم لزوماً به معنای ایمنتر یا موفقتر بودن درمان نیست.
ترک تریاک در خانه؛ چه نکاتی مهم است؟اگر فرد تصمیم به ترک دارد، مهمترین مسئله این است که شرایط او ابتدا ارزیابی شود.
برای علائم خفیف، حفظ آب بدن، استراحت و داشتن حمایت از سوی خانواده یا یک فرد قابل اعتماد میتواند کمککننده باشد؛ اما این اقدامات جایگزین درمان پزشکی برای اختلال مصرف مواد افیونی نیستند.
بهخصوص اگر فرد سابقه مصرف سنگین، بیماری زمینهای، مصرف همزمان مواد یا تجربه ترکهای ناموفق دارد، بهتر است قبل از قطع مصرف با پزشک یا مرکز درمان اعتیاد مشورت کند.
از مصرف خودسرانه داروهای آرامبخش، متادون، بوپرنورفین یا داروهای ناشناخته برای «رد کردن خماری» خودداری کنید.
یک باور اشتباه: «هرچه بیشتر عرق کنم، سم بیشتری دفع میشود»
این تصور علمی نیست.
تعریق یکی از علائم ترک مواد افیونی است، اما شدت عرق کردن نشان نمیدهد چه مقدار ماده از بدن خارج شده است.
هدف درمان نیز «عرق کردن بیشتر» نیست؛ هدف، مدیریت ایمن علائم، کاهش ولع، جلوگیری از عوارض و پیشگیری از بازگشت به مصرف است.
بعد از ترک چه چیزی مهمتر از همه است؟ترک موفق فقط به چند روز اول محدود نمیشود.
اگر فرد پس از قطع مصرف هیچ برنامهای برای مدیریت ولع، عوامل محرک و حمایت روانی نداشته باشد، احتمال برگشت به مصرف وجود دارد.
WHO تأکید میکند درمان دارویی همراه با حمایت روانی ـ اجتماعی، بخش مهمی از درمان وابستگی به مواد افیونی است و درمان نگهدارنده با داروهایی مانند متادون و بوپرنورفین برای بسیاری از بیماران شواهد قویتری نسبت به صرفاً تحمل دوره ترک دارد.
بنابراین اگر کسی یک بار ترک کرده و دوباره مصرف کرده است، این اتفاق به معنی «بیارادگی» نیست؛ ممکن است نشاندهنده نیاز به درمان جامعتر و طولانیتر باشد.
تفاوت ترک جسمی و درمان اعتیاد
این دو مفهوم یکی نیستند.
| ترک جسمی | درمان اختلال مصرف مواد افیونی |
|---|---|
| هدف، عبور از علائم ترک است | هدف، بهبود پایدار و کاهش عود است |
| معمولاً طی چند روز تا چند هفته تغییر میکند | ممکن است ماهها یا بیشتر ادامه داشته باشد |
| روی علائم جسمی تمرکز دارد | ولع، رفتار، شرایط روانی و اجتماعی را هم در نظر میگیرد |
| ممکن است بدون درمان جامع دوباره به مصرف منجر شود | میتواند شامل دارو و حمایت روانی ـ اجتماعی باشد |
| پایان علائم به معنی پایان درمان نیست | بر پیشگیری از عود و کاهش آسیب تمرکز دارد |
این تفاوت یکی از مهمترین نکاتی است که باید پیش از تصمیم به ترک در نظر گرفته شود.
جمعبندی
ترک ناگهانی تریاک میتواند بسیار سخت باشد، اما شدت علائم در افراد مختلف متفاوت است. بیقراری، تعریق، آبریزش بینی، درد عضلات، تهوع، اسهال و بیخوابی از علائم شناختهشده ترک مواد افیونی هستند و معمولاً پس از قطع مصرف آغاز میشوند.
مهمتر از تحمل چند روز خماری، انتخاب یک مسیر درمانی ایمن و توجه به خطر عود و اوردوز پس از کاهش تحمل بدن است.
درمان وابستگی به تریاک میتواند شامل داروهایی مانند متادون یا بوپرنورفین و حمایت روانی ـ اجتماعی باشد. این درمانها باید بر اساس وضعیت فرد و زیر نظر متخصص انتخاب شوند.
و اگر علائمی مانند مشکل تنفسی، غش، گیجی شدید، درد قفسه سینه، تشنج یا ناتوانی در نگه داشتن مایعات ایجاد شد، موضوع دیگر صرفاً «خماری» نیست و باید فوراً ارزیابی پزشکی انجام شود.
FAQترک ناگهانی تریاک از چه زمانی شروع میشود؟
زمان دقیق به نوع ماده افیونی و الگوی مصرف بستگی دارد. در مواد افیونی کوتاهاثر، علائم ممکن است حدود ۸ تا ۲۴ ساعت پس از آخرین مصرف شروع شوند.
شدیدترین علائم ترک تریاک چند روز طول میکشد؟
شدت و مدت علائم در افراد متفاوت است. علائم اصلی ترک مواد افیونی معمولاً طی چند روز فروکش میکنند، اما بیخوابی، خستگی و ولع مصرف ممکن است مدت بیشتری ادامه پیدا کنند.
آیا ترک ناگهانی تریاک باعث مرگ میشود؟
ترک مواد افیونی معمولاً بهطور مستقیم کشنده نیست، اما استفراغ و اسهال شدید، کمآبی، بیماریهای زمینهای یا مصرف همزمان مواد میتوانند خطر ایجاد کنند. بنابراین ترک برای افراد پرخطر باید با ارزیابی پزشکی انجام شود.
متادون برای ترک تریاک مناسب است؟
متادون یکی از داروهای معتبر در درمان وابستگی به مواد افیونی است، اما مصرف آن باید تحت نظر پزشک و در قالب برنامه درمانی مناسب انجام شود.
بوپرنورفین برای ترک تریاک چه کاربردی دارد؟
بوپرنورفین میتواند علائم ترک و ولع مصرف را کاهش دهد و یکی از درمانهای شناختهشده اختلال مصرف مواد افیونی است. زمان شروع آن اهمیت زیادی دارد و مصرف خودسرانه توصیه نمیشود.
بعد از ترک تریاک احتمال برگشت به مصرف وجود دارد؟
بله. به همین دلیل درمان فقط به عبور از علائم جسمی محدود نمیشود. درمان دارویی و حمایت روانی ـ اجتماعی میتوانند در کاهش عود و پیامدهای مصرف مؤثر باشند.
بعد از این مطلب بخوانید
سلامت
چرا آرتریت دقیقاً در همان مفاصل قبلی عود میکند؟
پژوهش جدید نشان میدهد سلولهای تی خاطره مقیم بافت سینوویوم، حافظه التهاب را در مفاصل نگه میدارند و باعث عود مکرر آرتریت در همان مفاصل میش…
ادامه مطلب
لینک کپی شد.
دیدگاهها (۰)