طحال در بدن چه نقشی دارد؟ + علائم، بیماری‌ها و زندگی بدون طحال

به گزارش مجله فرتاک؛ طحال یکی از اعضای حیاتی بدن است که نقش مهمی در تصفیه خون و سیستم ایمنی ایفا می‌کند. اما آیا می‌دانید در صورت برداشتن طحال چه اتفاقی می‌افتد؟ در این مقاله به بررسی کامل وظایف طحال، بیماری‌های مرتبط و راه‌های حفظ سلامت آن می‌پردازیم.

طحال چیست و کجا قرار دارد؟

طحال بخشی از سیستم لنفاوی بدن است که در قسمت بالایی شکم، پشت دنده‌ها و زیر دیافراگم قرار دارد. این عضو بیضی‌شکل و بنفش‌رنگ، حدود ۱۷۰ گرم وزن دارد و وظایف متعددی را بر عهده دارد. سیستم لنفاوی به از بین بردن ضایعات سلولی، حفظ تعادل مایعات و پیشگیری از عفونت‌ها کمک می‌کند.

نقش طحال در بدن چیست؟

طحال وظایف حیاتی زیر را بر عهده دارد:

• تصفیه خون: طحال گلبول‌های قرمز آسیب‌دیده، قدیمی و غیرطبیعی را شناسایی و تجزیه می‌کند.
• ذخیره خون: مقداری خون را ذخیره می‌کند تا در مواقع نیاز (مانند خونریزی) در اختیار بدن قرار دهد.
• تولید گلبول سفید: لنفوسیت‌ها را تولید می‌کند که در مبارزه با باکتری‌ها و ویروس‌ها نقش دارند.
• ساخت مواد التهابی: موادی تولید می‌کند که در فرآیند التهاب و بهبودی موثر هستند.

شرایط و بیماری‌های موثر بر طحال

بسیاری از بیماری‌ها می‌توانند باعث بزرگ شدن طحال (اسپلنومگالی) شوند. از جمله:

• عفونت‌های باکتریایی، ویروسی و انگلی مانند سفلیس، سل، اندوکاردیت، مونونوکلئوز و مالاریا
• سرطان‌های خون مانند هوچکین، لوسمی و لنفوم
• بیماری‌های کبدی مانند سیروز
• کم‌خونی همولیتیک
• اختلالات متابولیک مانند بیماری گاچر و نیمن پیک
• لخته شدن خون در رگ طحال یا کبد

بزرگ شدن طحال می‌تواند منجر به تجزیه بیش از حد گلبول‌های قرمز و پلاکت‌ها شود که به آن هایپرپلنیسم می‌گویند. این وضعیت می‌تواند باعث کم‌خونی و افزایش خطر خونریزی شود.

بیماری‌های شایع طحال

• طحال اضافی: حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد افراد طحال دوم کوچکی دارند که معمولاً مشکلی ایجاد نمی‌کند.
• بیماری سلول داسی شکل: یک اختلال ارثی که در آن گلبول‌های قرمز به شکل داسی درآمده و جریان خون را مسدود می‌کنند و به طحال آسیب می‌رسانند.
• ترومبوسیتوپنی: بزرگ شدن طحال می‌تواند پلاکت‌های زیادی را تجزیه کند و خطر خونریزی را افزایش دهد.
• سرطان طحال: سرطان اولیه یا ثانویه طحال نادر است اما ممکن است رخ دهد.
• انفارکتوس طحال: قطع جریان خون به طحال که باعث درد شدید می‌شود.

راه‌های حفظ سلامت طحال

اگرچه برخی از بیماری‌های طحال غیرقابل پیشگیری هستند، اما می‌توان با رعایت نکات زیر خطر آسیب به طحال را کاهش داد:

• از به اشتراک گذاشتن وسایل شخصی مانند مسواک، لیوان و وسایل نقره خودداری کنید.
• در ورزش‌های تماسی از تجهیزات ایمنی مانند بالشتک استفاده کنید.
• برای پیشگیری از عفونت‌های مقاربتی از کاندوم استفاده کنید.
• هنگام رانندگی یا سوار شدن به خودرو، کمربند ایمنی ببندید.
• اگر طحال بزرگ شده‌اید، از فعالیت‌های شدید و ورزش‌های تماسی تا زمان بهبودی خودداری کنید.

زندگی بدون طحال

بله، می‌توان بدون طحال زندگی کرد. طحال عضو مهمی است اما حیاتی نیست. اگر طحال به دلیل بیماری یا آسیب برداشته شود، کبد و غدد لنفاوی می‌توانند بسیاری از وظایف آن را بر عهده بگیرند. با این حال، بدون طحال خطر ابتلا به عفونت‌های خاص افزایش می‌یابد و بهبودی از بیماری‌ها ممکن است بیشتر طول بکشد.

پس از برداشتن طحال، پزشک ممکن است واکسن‌هایی را برای پیشگیری از عفونت‌هایی مانند آنفولانزا، هموفیلوس آنفولانزا، پنوموکوک، مننگوکوک، کزاز، دیفتری، سیاه سرفه، ویروس پاپیلومای انسانی، سرخک، اوریون و سرخجه توصیه کند.

جمع‌بندی

طحال عضو کوچکی است اما نقش‌های حیاتی در بدن دارد. با رعایت نکات پیشگیرانه و مراجعه به پزشک در صورت بروز علائم، می‌توانید سلامت طحال خود را حفظ کنید. در صورت برداشتن طحال نیز با رعایت توصیه‌های پزشکی می‌توانید زندگی سالمی داشته باشید.

پرسش‌های پرتکرار

آیا می توان بدون طحال زندگی کرد؟

بله، می توان بدون طحال زندگی کرد. کبد و غدد لنفاوی وظایف طحال را تا حد زیادی بر عهده می گیرند، اما خطر عفونت افزایش می یابد و باید واکسن های لازم را دریافت کنید.

بزرگ شدن طحال چه علائمی دارد؟

بزرگ شدن طحال ممکن است بدون علامت باشد یا با درد در قسمت بالای شکم، احساس پری، کم خونی و عفونت های مکرر همراه باشد. در صورت مشاهده این علائم به پزشک مراجعه کنید.

چه غذاهایی برای طحال مفید است؟

رژیم غذایی سالم و متعادل شامل میوه ها، سبزیجات، غلات کامل و پروتئین های کم چرب به سلامت طحال کمک می کند. از مصرف بیش از حد الکل و غذاهای فرآوری شده خودداری کنید.

طحال اضافی چیست؟

طحال اضافی یک طحال کوچک دوم است که حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد افراد دارند. معمولاً بی ضرر است و نیاز به درمان ندارد.

برداشتن طحال چه عوارضی دارد؟

پس از برداشتن طحال، خطر عفونت های باکتریایی مانند پنوموکوک و مننگوکوک افزایش می یابد. بنابراین واکسیناسیون و مصرف آنتی بیوتیک پیشگیرانه در برخی موارد توصیه می شود.