چهار دست و پا رفتن کودک؛ از چه سنی شروع می‌شود و چطور کمکش کنیم؟

به گزارش مجله فرتاک؛ چهار دست و پا رفتن کودک یکی از مهم‌ترین نقاط عطف رشد حرکتی اوست که مسیر استقلال و کشف محیط را باز می‌کند. در این مقاله، زمان طبیعی شروع، نشانه‌ها، روش‌های تشویق و نکات ایمنی را بررسی می‌کنیم.

چهار دست و پا رفتن کودک؛ نقطه عطفی در مسیر استقلال

چهار دست و پا رفتن کودک نخستین گام واقعی او به سمت استقلال در جابه‌جایی است. در این مرحله، کودک بدون نیاز به کمک بزرگترها می‌تواند خودش را به نقاط مختلف خانه برساند و دنیای اطرافش را کشف کند.

این فرآیند معمولاً با یادگیری تعادل روی دست‌ها و زانوها شروع می‌شود. کودک ابتدا یاد می‌گیرد چگونه وزن خود را روی چهار عضو نگه دارد و سپس با فشار دادن زانوها به جلو و عقب، حرکت کردن را تجربه می‌کند.

نکته جالب اینجاست که در همین مسیر به‌ظاهر ساده، عضلات بدن کودک به شکلی هوشمندانه تقویت می‌شوند. این قدرت بدنی در نهایت راه را برای ایستادن و راه رفتن مستقل هموار می‌کند.

سن شروع چهار دست و پا رفتن کودک

بسیاری از کودکان بین هفت تا ده ماهگی چهار دست و پا رفتن را آغاز می‌کنند. با این حال، اگر فرزند شما در این بازه زمانی این کار را انجام نمی‌دهد، جای نگرانی نیست؛ چرا که هر کودک ریتم رشد مخصوص خود را دارد.

برخی نوزادان ترجیح می‌دهند به جای چهار دست و پا رفتن، بدنشان را روی شکم بکشند یا با غلت زدن جابه‌جا شوند. گروهی دیگر با استفاده از یک دست و یک پا روی زمین حرکت می‌کنند که به آن خزیدن می‌گویند. حتی بعضی بچه‌ها این مرحله را کاملاً نادیده می‌گیرند و مستقیم سراغ ایستادن و راه رفتن با کمک وسایل می‌روند.

مهم‌ترین نکته این است که کودک راهی برای جابه‌جایی پیدا کرده باشد؛ لازم نیست حتماً به روش سنتی چهار دست و پا برود. همچنین چون توصیه می‌شود نوزادان برای امنیت بیشتر به پشت خوابانده شوند، ممکن است شروع این حرکت کمی دیرتر باشد.

چگونگی یادگیری چهار دست و پا رفتن

معمولاً وقتی کودک بتواند بدون کمک به‌خوبی بنشیند، یعنی وارد مرحله یادگیری چهار دست و پا رفتن شده است. این اتفاق اغلب از حدود هشت ماهگی شروع می‌شود. در این زمان کودک یاد می‌گیرد وقتی روی دست‌ها و زانوهایش قرار می‌گیرد، سرش را بالا نگه دارد و چون عضلات دست، پا و کمرش قوی‌تر شده‌اند، تعادل بهتری دارد.

طی یک یا دو ماه تمرین، کودک می‌آموزد چگونه از حالت نشسته به وضعیت چهار دست و پا تغییر وضعیت دهد. سپس با حرکت دادن زانوها، بدنش را به جلو و عقب می‌برد. در بازه ۹ تا ۱۰ ماهگی، او یاد می‌گیرد با نیروی زانوها خودش را به جلو پرتاب کند.

پس از این مرحله، کودک حرکت همزمان دست و پای مخالف را می‌آموزد؛ مهارتی که به او اجازه می‌دهد با سرعت و دقت بیشتری جابه‌جا شود. وقتی به یک سالگی برسد، معمولاً به یک خزنده ماهر تبدیل شده است.

چگونه به کودک برای چهار دست و پا رفتن کمک کنیم؟

والدین نقش مهمی در تسهیل این مهارت دارند. از حدود سه ماهگی و با مشورت پزشک، می‌توانید هر روز کودک را در حالت بیدار و سرحال چند دقیقه روی شکم بخوابانید. این تمرین ساده عضلاتی را که برای چهار دست و پا رفتن لازم است، تقویت می‌کند و از صاف شدن بخشی از سر کودک نیز پیشگیری می‌کند.

برای تشویق کودک، اسباب‌بازی مورد علاقه‌اش را کمی دورتر از دسترسش قرار دهید تا برای رسیدن به آن تلاش کند. همچنین می‌توانید با بالش، کوسن یا جعبه‌های سبک موانع کوچکی سر راه او بسازید تا از روی آن‌ها رد شود. این تمرین اعتماد به نفس، سرعت و چابکی کودک را افزایش می‌دهد.

در تمام این مدت، کودک را تنها نگذارید؛ زیرا ممکن است زیر بالش یا جعبه گیر کند و بترسد یا حتی دچار خطر خفگی شود.

ایمن‌سازی محیط خانه برای کودک خزنده

کودکی که تازه چهار دست و پا رفتن را یاد گرفته، بسیار کنجکاو و پرجنب‌وجوش است و ممکن است به همه جا سرک بکشد. بنابراین باید مطمئن شوید خانه، به‌ویژه بخش‌هایی که پله دارد، برای حضور او کاملاً ایمن شده است.

کودکان به‌صورت غریزی به سمت پله‌ها کشیده می‌شوند و این می‌تواند خطرناک باشد. تا زمانی که فرزندتان در راه رفتن مهارت کافی پیدا نکرده (معمولاً تا حدود ۱۸ ماهگی)، بهتر است رفتن روی پله‌ها برای او غیرممکن شود.

برای تمرین، می‌توانید با بلوک‌های اسفنجی یا کارتن‌های محکم که با پارچه پوشانده شده‌اند، یکی دو پله کوچک برای بالا رفتن او بسازید. همچنین در این سن نیازی به خرید کفش نیست و کودک تا یادگیری کامل راه رفتن، به پوشیدن منظم کفش نیازی ندارد.

تأخیر در چهار دست و پا رفتن کودک؛ چه زمانی نگران شویم؟

هر کودک با سرعت و روش متفاوتی مهارت‌های حرکتی را کسب می‌کند. با این حال، در برخی موارد باید رشد فرزندتان را با دقت بیشتری زیر نظر بگیرید.

اگر کودک تا یک سالگی هیچ نشانه‌ای از تمایل به حرکت نشان نداده است؛ یعنی نه به چهار دست و پا رفتن علاقه دارد و نه با روش‌های دیگر مثل خزیدن یا حرکت روی یک زانو جابه‌جا می‌شود، این موضوع می‌تواند نشانه‌ای برای بررسی تخصصی باشد.

همچنین اگر متوجه شدید کودک نمی‌تواند حرکات دست و پایش را هماهنگ کند یا از هر دو دست و پا به‌طور مساوی استفاده نمی‌کند، حتماً با پزشک متخصص مشورت کنید. نوزادانی که زودتر از موعد به دنیا آمده‌اند نیز ممکن است چند ماه در رسیدن به این مرحله تأخیر داشته باشند که لزوماً به معنای وجود مشکل نیست.

پرسش‌های پرتکرار

چهار دست و پا رفتن کودک از چه سنی شروع می‌شود؟

معمولاً بین ۷ تا ۱۰ ماهگی، اما این بازه در هر کودک متفاوت است و برخی کودکان روش‌های دیگری مثل خزیدن را انتخاب می‌کنند.

اگر کودک چهار دست و پا نرود و مستقیم راه بیفتد، مشکلی دارد؟

خیر، برخی کودکان این مرحله را نادیده می‌گیرند و مستقیم سراغ ایستادن و راه رفتن می‌روند. تا زمانی که کودک راهی برای جابه‌جایی پیدا کرده باشد، جای نگرانی نیست.

چه تمرین‌هایی به کودک برای چهار دست و پا رفتن کمک می‌کند؟

خواباندن کودک روی شکم از سه ماهگی (با مشورت پزشک)، قرار دادن اسباب‌بازی دورتر از دسترس و ساختن موانع کوچک با بالش و کوسن از جمله تمرین‌های مؤثر هستند.

چه زمانی باید برای تأخیر در چهار دست و پا رفتن به پزشک مراجعه کرد؟

اگر کودک تا یک سالگی هیچ نشانه‌ای از حرکت نشان نداد یا نتوانست دست و پایش را هماهنگ کند، حتماً با پزشک متخصص مشورت کنید.