چرا آرتریت دقیقاً در همان مفاصل قبلی عود می‌کند؟

به گزارش مجله فرتاک؛ پژوهش جدید نشان می‌دهد سلول‌های تی خاطره مقیم بافت سینوویوم، حافظه التهاب را در مفاصل نگه می‌دارند و باعث عود مکرر آرتریت در همان مفاصل می‌شوند.

معمای عود آرتریت در مفاصل قبلی

بیماران مبتلا به آرتریت روماتوئید و بیماری‌های مرتبط اغلب تجربه می‌کنند که التهاب و دررفتگی مفاصل در همان مفاصلی رخ می‌دهد که قبلاً درگیر شده بودند. برای مثال، اگر آرتریت ابتدا در زانوی راست ظاهر شود، احتمال عود در همان زانو بسیار بیشتر از زانوی چپ است، حتی اگر بیماری سال‌ها در بهبودی نسبی باشد.

هر بیمار الگوی منحصربه‌فردی از درگیری مفاصل را پیدا می‌کند، اما دلیل این پدیده تاکنون ناشناخته مانده است. دکتر پیتر نیگروویچ، رئیس بخش ایمنی‌شناسی بیمارستان کودکان بوستون، می‌گوید: «به طور عمده، عودها در مفصلی رخ می‌دهد که قبلاً درگیر شده و به نظر می‌رسد بدن نوعی حافظه از آن مفصل دارد.»

سلول‌های تی خاطره؛ نگهبانان حافظه التهاب

تحقیق جدید به رهبری نیگروویچ و همکارانش در بیمارستان کودکان بوستون و بیمارستان بریگهام و زنان نشان می‌دهد که این حافظه در سلول‌های تی خاطره مقیم بافت (Tissue-resident memory T cells) نهفته است. این سلول‌ها به طور خاص در سینوویوم، بافتی که داخل کپسول اطراف مفصل را می‌پوشاند، مستقر می‌شوند.

نیگروویچ توضیح می‌دهد: «ما نشان دادیم که این سلول‌های تی پس از عود در مفاصل گیر می‌افتند و به طور نامحدود در آنجا می‌مانند و منتظر محرک بعدی هستند. اگر این سلول‌ها حذف شوند، عود آرتریت متوقف می‌شود.»

شواهد آزمایشگاهی در مدل‌های حیوانی

محققان این پدیده را در سه مدل جداگانه موش با آرتریت التهابی بررسی کردند. در دو مدل از محرک‌های شیمیایی برای ایجاد التهاب مفاصل استفاده شد و در مدل سوم، یک محرک ژنتیکی (از دست دادن پروتئینی که سیتوکین پیش‌التهابی IL-۱ را مسدود می‌کند) به کار رفت.

پس از فعال شدن، سلول‌های تی خاطره ساکن در مفاصل، سایر سلول‌های ایمنی را فراخوانی کردند و این امر منجر به عود آرتریت محدود به همان مفاصل خاص شد. نکته مهم اینکه حذف این سلول‌های تی از وقوع عودهای بعدی جلوگیری کرد.

پیامدها برای درمان آرتریت روماتوئید

در حال حاضر درمان آرتریت روماتوئید معمولاً مادام‌العمر است. اگرچه می‌توان فعالیت بیماری را در بسیاری از بیماران سرکوب کرد، اما هیچ درمان قطعی وجود ندارد. نیگروویچ معتقد است یافته‌های جدید می‌تواند راه‌های درمانی تازه‌ای را پیش روی پژوهشگران قرار دهد.

او می‌گوید: «تصور می‌کنیم یافته‌های ما ممکن است به درمان‌های جدیدی منجر شود.» این یافته‌ها احتمالاً در مورد سایر انواع آرتریت خودایمنی مانند آرتریت ایدیوپاتیک نوجوانان نیز صدق می‌کند.

الهام از پوست برای هدف‌گیری سلول‌های خاطره

دکتر مارگارت چانگ، روماتولوژیست بیمارستان کودکان بوستون و محقق اصلی این مطالعه، تلاش می‌کند راه‌های عملی برای هدف‌گیری سلول‌های تی خاطره ساکن بافت در انسان پیدا کند. سرنخ این تلاش از پزشکی پوست گرفته شده است، جایی که سلول‌های تی خاطره مقیم بافت برای اولین بار کشف شدند.

در بیماری پسوریازیس، پلاک‌های پوستی بارها و بارها در همان نواحی قبلی ظاهر می‌شوند. همین الگو در واکنش‌های حساسیت پوستی مانند حساسیت به نیکل موجود در جواهرات یا ساعت مچی دیده می‌شود. نیگروویچ مثال می‌زند: «کسی که به نیکل سگک کمربند حساسیت دارد، ممکن است روی مچ دست خود خارش احساس کند؛ جایی که در کودکی ساعت حاوی نیکل استفاده می‌کرده است.»

پرسش‌های پرتکرار

چرا آرتریت در همان مفاصل قبلی عود می‌کند؟

تحقیقات نشان می‌دهد سلول‌های تی خاطره مقیم بافت سینوویوم در مفاصل باقی می‌مانند و با فعال شدن مجدد، سایر سلول‌های ایمنی را فراخوانی کرده و باعث عود التهاب در همان مفصل می‌شوند.

آیا حذف سلول‌های تی خاطره می‌تواند از عود آرتریت جلوگیری کند؟

در مدل‌های حیوانی، حذف این سلول‌ها از وقوع عودهای بعدی جلوگیری کرده است. اما این یافته هنوز در انسان تأیید نشده و نیاز به تحقیقات بیشتر دارد.

آیا این یافته‌ها برای سایر بیماری‌های خودایمنی هم کاربرد دارد؟

بله، محققان معتقدند این مکانیسم ممکن است در سایر آرتریت‌های خودایمنی مانند آرتریت ایدیوپاتیک نوجوانان و حتی بیماری‌های پوستی مانند پسوریازیس نیز نقش داشته باشد.