روماتیسم کودکان؛ علائم، علل و راه‌های پیشگیری از تب روماتیسمی

به گزارش مجله فرتاک؛ روماتیسم کودکان یک بیماری التهابی است که پس از عفونت گلو با باکتری استرپتوکوک گروه A رخ می‌دهد و می‌تواند مفاصل، قلب، پوست و حتی مغز را درگیر کند. شناخت علائم و درمان به‌موقع آن نقش کلیدی در پیشگیری از عوارض جدی دارد.

روماتیسم کودکان چیست؟

روماتیسم کودکان یا تب روماتیسمی، یک بیماری التهابی است که در پی عفونت گلو با باکتری استرپتوکوک گروه A ایجاد می‌شود. این بیماری بیشتر در کودکان سنین مدرسه، حدود ۵ تا ۱۵ سال، دیده می‌شود و در صورت عدم درمان مناسب عفونت اولیه، می‌تواند به مفاصل، قلب، پوست و مغز آسیب بزند.

برخلاف تصور برخی والدین، روماتیسم کودکان مسری نیست؛ اما عفونت استرپتوکوکی که زمینه‌ساز آن است، از طریق قطرات تنفسی و بزاق دهان از فردی به فرد دیگر منتقل می‌شود. بنابراین در مکان‌های شلوغ مانند مدرسه یا سالن‌های ورزشی، احتمال شیوع این عفونت افزایش می‌یابد.

نکته مهم این است که همه کودکانی که دچار گلودرد استرپتوکوکی می‌شوند، به تب روماتیسمی مبتلا نمی‌شوند؛ اما در صورت عدم درمان آنتی‌بیوتیکی، خطر بروز آن به‌طور قابل توجهی بالا می‌رود.

علائم روماتیسم کودکان را بشناسید

اولین نشانه‌های روماتیسم کودکان معمولاً به‌صورت تورم و درد در مفاصل بزرگ بدن مانند زانو، آرنج و مچ ظاهر می‌شود. این التهاب می‌تواند از یک مفصل به مفصل دیگر جابه‌جا شود و در برخی موارد چند مفصل را همزمان درگیر کند.

در مراحل بعدی، ممکن است قلب کودک دچار التهاب شود که به سلول‌های عضله قلب آسیب می‌زند و در صورت کنترل نشدن، عملکرد قلب را ضعیف می‌کند. این وضعیت می‌تواند به بروز علائم عصبی مانند حرکات غیرارادی و التهاب مغز منجر شود.

برخی کودکان دچار ندول‌های پوستی یا راش‌های خاص می‌شوند. همچنین تب، سردرد، قرمزی کام و ترشحات چرکی در گلو از دیگر علائمی هستند که ممکن است پیش از بروز علائم اصلی مشاهده شوند.

جالب است بدانید که پس از فروکش کردن علائم اولیه، ممکن است حدود دو هفته دوره بی‌علامتی رخ دهد و سپس علائم اصلی بیماری ظاهر شوند. به همین دلیل، پیگیری پزشکی حتی در دوران بهبودی ضروری است.

علت ایجاد روماتیسم کودکان

علت اصلی روماتیسم کودکان، پاسخ غیرطبیعی سیستم ایمنی به عفونت گلو با باکتری استرپتوکوک گروه A است. وقتی این عفونت به‌موقع و با آنتی‌بیوتیک درمان نشود، سیستم ایمنی به اشتباه به بافت‌های سالم بدن مانند مفاصل و قلب حمله می‌کند.

عوامل محیطی نیز در بروز این بیماری نقش دارند. زندگی در مناطق گرمسیری و پرجمعیت، احتمال شیوع عفونت استرپتوکوکی و در نتیجه تب روماتیسمی را افزایش می‌دهد. همچنین شرایط بهداشتی نامناسب و تماس نزدیک با فرد مبتلا، خطر را بیشتر می‌کند.

برخی مطالعات نشان می‌دهند که عوامل ژنتیکی می‌توانند susceptibility به این بیماری را افزایش دهند، اما روماتیسم کودکان به‌طور مستقیم ارثی نیست و از والدین به فرزند منتقل نمی‌شود.

آیا روماتیسم کودکان ارثی است؟

بسیاری از والدین نگران ارثی بودن روماتیسم کودکان هستند. باید گفت تب روماتیسمی یک بیماری ارثی محسوب نمی‌شود و به‌طور مستقیم از پدر یا مادر به کودک منتقل نمی‌شود. با این حال، وجود برخی فاکتورهای ژنتیکی می‌تواند احتمال ابتلا را در برخی خانواده‌ها افزایش دهد.

در واقع، آنچه مسری است عفونت استرپتوکوکی است، نه خود بیماری روماتیسمی. این عفونت از طریق بزاق و ترشحات تنفسی پخش می‌شود، بنابراین رعایت بهداشت فردی و شستشوی مکرر دست‌ها نقش مهمی در پیشگیری دارد.

اگر کودک شما سابقه گلودرد استرپتوکوکی درمان‌نشده دارد، حتماً با پزشک مشورت کنید تا در صورت لزوم، آنتی‌بیوتیک مناسب تجویز شود و خطر ابتلا به تب روماتیسمی کاهش یابد.

شیوع و آمار روماتیسم کودکان در جهان

میزان بروز روماتیسم کودکان در کشورهای مختلف متفاوت است. در برخی مناطق گرمسیری، شیوع این بیماری بالاتر گزارش شده است. بر اساس تخمین‌ها، سالانه حدود ۲۸۲ هزار نفر در جهان به تب روماتیسمی مبتلا می‌شوند و حدود ۱۵ میلیون نفر در حال حاضر با این بیماری یا عوارض آن زندگی می‌کنند.

متأسفانه سالانه حدود ۲۳۳ هزار نفر به دلیل عوارض ناشی از تب روماتیسمی، به‌ویژه مشکلات قلبی، جان خود را از دست می‌دهند. این آمار نشان می‌دهد که تشخیص و درمان به‌موقع عفونت‌های استرپتوکوکی تا چه اندازه می‌تواند نجات‌بخش باشد.

در کشورهایی که برنامه‌های درمان آنتی‌بیوتیکی به‌طور گسترده اجرا شده، بروز تب روماتیسمی به‌طور چشمگیری کاهش یافته است. با این حال، در مناطقی که دسترسی به درمان محدود است، این بیماری همچنان یک معضل بهداشتی جدی به شمار می‌رود.

درمان و پیشگیری از روماتیسم کودکان

درمان روماتیسم کودکان بر پایه استفاده از آنتی‌بیوتیک‌ها استوار است. آنتی‌بیوتیک نه‌تنها عفونت استرپتوکوکی را از بین می‌برد، بلکه از بروز عفونت‌های جدید و تشدید حملات بیماری نیز جلوگیری می‌کند. در سه سال اول پس از تشخیص، خطر عود بیماری بالاتر است و بنابراین پیشگیری از عفونت مجدد اهمیت ویژه‌ای دارد.

علاوه بر آنتی‌بیوتیک، داروهای ضدالتهابی برای کاهش تورم و درد مفاصل تجویز می‌شوند. در مواردی که قلب درگیر شده باشد، ممکن است نیاز به درمان‌های تخصصی‌تر و پیگیری طولانی‌مدت باشد.

بهترین راه پیشگیری، درمان کامل و به‌موقع گلودرد استرپتوکوکی است. والدین باید در صورت مشاهده علائمی مانند گلودرد شدید، تب و قرمزی کام، حتماً کودک را نزد پزشک ببرند تا در صورت نیاز آنتی‌بیوتیک مناسب تجویز شود.

رعایت بهداشت فردی، شستشوی مکرر دست‌ها، جلوگیری از تماس نزدیک با فرد مبتلا و تهویه مناسب محیط‌های پرجمعیت مانند کلاس درس، از دیگر اقدامات مؤثر در کاهش شیوع این بیماری هستند.

پرسش‌های پرتکرار

آیا روماتیسم کودکان مسری است؟

خیر، خود بیماری روماتیسمی مسری نیست؛ اما عفونت استرپتوکوکی که زمینه‌ساز آن است، از طریق قطرات تنفسی و بزاق دهان قابل انتقال است.

روماتیسم کودکان ارثی است؟

روماتیسم کودکان به‌طور مستقیم ارثی نیست، اما برخی فاکتورهای ژنتیکی می‌توانند احتمال ابتلا را افزایش دهند.

علائم اصلی روماتیسم کودکان چیست؟

تورم و درد مفاصل بزرگ، التهاب قلب، ندول‌های پوستی، تب، سردرد و گلودرد از مهم‌ترین علائم این بیماری هستند.

چگونه می‌توان از روماتیسم کودکان پیشگیری کرد؟

درمان به‌موقع گلودرد استرپتوکوکی با آنتی‌بیوتیک، رعایت بهداشت فردی و شستشوی مکرر دست‌ها مهم‌ترین راه‌های پیشگیری هستند.