زکام یا سرماخوردگی؟ تفاوت‌ها و راهکارهای خانگی برای باز شدن بینی

به گزارش مجله فرتاک؛ زکام و سرماخوردگی هر دو بینی را می‌بندند، اما یکی مسری است و دیگری معمولاً فقط بینی را درگیر می‌کند. در این مقاله تفاوت‌ها را می‌شناسیم و بهترین روش‌های خانگی برای رفع گرفتگی بینی را مرور می‌کنیم.

زکام چیست و چه علائمی دارد؟

زکام در گفت‌وگوی روزمره به حالتی گفته می‌شود که بینی گرفته یا پر از ترشح است و فرد پشت سر هم عطسه می‌کند. این وضعیت می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد؛ از حساسیت فصلی و تغییر دمای هوا گرفته تا هوای سرد و برخی عفونت‌های ویروسی خفیف.

در زکام، علائم بیشتر در بینی و اطراف صورت متمرکز می‌شوند. ممکن است فرد تب یا بدن‌درد نداشته باشد و فقط از گرفتگی و آبریزش بینی شکایت کند. به همین دلیل بسیاری از افراد زکام را با سرماخوردگی اشتباه می‌گیرند.

در طب سنتی، زکام را با نام «نزله» می‌شناسند و آن را به تجمع رطوبت و ترشحات در ناحیه بینی و حلق نسبت می‌دهند. از این دیدگاه، قرار گرفتن در معرض باد سرد، خیس بودن سر و بدن یا سردی هوا می‌تواند زمینه‌ساز بروز زکام شود. طب سنتی زکام را به دو نوع سرد و گرم تقسیم می‌کند که هر کدام علائم متفاوتی دارند.

سرماخوردگی؛ بیماری ویروسی و واگیردار

سرماخوردگی یک بیماری ویروسی است که بیشتر با ویروس‌های تنفسی، به‌ویژه راینوویروس‌ها، ایجاد می‌شود. برخلاف زکام، سرماخوردگی مسری است و از راه ترشحات تنفسی، دست‌های آلوده و سطوح مشترک به دیگران منتقل می‌شود.

در سرماخوردگی، علاوه بر آبریزش و گرفتگی بینی، علائمی مثل گلودرد، سرفه، سردرد، خستگی و گاهی تب خفیف هم دیده می‌شود. به همین دلیل فرد احساس می‌کند کل بدنش درگیر شده است، نه فقط بینی.

پس هر آبریزش یا گرفتگی بینی لزوماً به معنی سرماخوردگی نیست. اگر علائم بعد از تماس با گرد و غبار، عطر، حیوانات خانگی یا مواد حساسیت‌زا ظاهر شوند، احتمال آلرژی وجود دارد. اما اگر همراه با گلودرد، سرفه و خستگی باشد، سرماخوردگی یکی از گزینه‌های محتمل است.

بخور گرم و شستشوی بینی؛ مؤثرترین راه‌های خانگی

هوای گرم و مرطوب ترشحات بینی را نرم‌تر می‌کند و برای مدتی نفس کشیدن را راحت‌تر می‌سازد. ساده‌ترین راه این است که چند دقیقه در حمام با آب گرم بمانید و بخار آن را تنفس کنید. اگر از بخور استفاده می‌کنید، لازم نیست چیزی به آب اضافه کنید؛ روغن‌های اسانسی مثل اکالیپتوس ممکن است برای بعضی افراد باعث تحریک بینی و راه‌های تنفسی شوند.

از خم شدن روی ظرف آب جوش خودداری کنید، چون خطر سوختگی دارد؛ به‌ویژه برای کودکان. در عوض می‌توانید با احتیاط آب جوش را در قابلمه بریزید، پتویی روی سر خود بیندازید و نفس‌های عمیق بکشید.

شستشوی بینی با محلول آب نمک یا سرم سالین یکی از ساده‌ترین روش‌ها برای خارج کردن ترشحات و کاهش گرفتگی بینی است. می‌توانید از اسپری یا قطره سالین آماده استفاده کنید. این کار به‌طور مستقیم بینی را پاک می‌کند و احساس سبکی ایجاد می‌کند.

نوشیدنی‌های گرم، کمپرس و تنظیم دمای بدن

نوشیدن مایعات کافی، به‌ویژه آب گرم، سوپ و دمنوش‌های ملایم مثل آویشن، زنجبیل یا پونه، به رقیق شدن ترشحات کمک می‌کند و خروج آن‌ها از بینی و گلو را آسان‌تر می‌سازد. اگر گلودرد یا سرفه دارید، یک نوشیدنی گرم با کمی عسل می‌تواند احساس بهتری ایجاد کند. فقط به یاد داشته باشید که به کودک زیر یک سال نباید عسل داد.

اگر همراه گرفتگی بینی، احساس فشار یا سنگینی در پیشانی و اطراف بینی دارید، یک حوله تمیز را با آب گرم خیس کنید و بعد از گرفتن آب اضافه، حدود ۱۰ دقیقه روی پیشانی، بینی و گونه‌ها قرار دهید. حوله باید گرم و قابل تحمل باشد، نه داغ. این کار به کمتر شدن احساس فشار کمک می‌کند.

هنگام خواب سر و قسمت بالایی بدن را کمی بالاتر قرار دهید تا گرفتگی بینی کمتر آزارتان دهد. اگر از بالش اضافه استفاده می‌کنید، بهتر است کل بالاتنه را کمی بالا بیاورید، نه اینکه فقط یک بالش بلند زیر گردن بگذارید. همچنین بدن را در دمای مناسب نگه دارید و از سرمای شدید دوری کنید، اما لازم نیست بیش از حد خود را گرم کنید.

از چه چیزهایی دوری کنیم؟

دود سیگار، عطرهای تند، اسپری خوشبوکننده و گرد و غبار می‌توانند بینی را بیشتر تحریک کنند و گرفتگی را بدتر کنند. در روزهایی که زکام دارید، این مواد را از اتاق دور کنید. اگر هوای بیرون مناسب است، چند دقیقه پنجره را باز بگذارید تا هوای اتاق عوض شود، اما در معرض باد مستقیم قرار نگیرید.

لباس خیس را روی بخاری پهن نکنید. رطوبت زیاد و تهویه نامناسب می‌تواند هوای اتاق را نامطبوع کند و برای بعضی افراد گرفتگی بینی را تشدید کند. غذاهای سرد یا لبنیات هم برای همه ممنوع نیستند و نیازی نیست فقط به دلیل زکام آن‌ها را از رژیم غذایی حذف کنید. آنچه اهمیت دارد استراحت، دریافت مایعات کافی و دور ماندن از عوامل محرک بینی است.

بهترین دارو برای زکام چیست؟

اگر مشکل اصلی گرفتگی بینی باشد، اسپری‌های ضد احتقان می‌توانند در مدت کوتاهی راه بینی را باز کنند، اما نباید بیشتر از چند روز پشت سر هم استفاده شوند؛ چون ممکن است گرفتگی بینی بعد از قطع دارو بیشتر شود.

اگر زکام ناشی از یک عفونت ویروسی ساده باشد، معمولاً نیازی به داروی خاصی نیست و با استراحت، نوشیدن مایعات، شست‌وشوی بینی با سرم یا محلول نمکی و هوای مرطوب بهتر می‌شود. آنتی‌بیوتیک هم برای زکام ویروسی فایده‌ای ندارد.

سودوافدرین می‌تواند گرفتگی بینی را کمتر کند، اما ممکن است باعث بی‌خوابی، تپش قلب یا بالا رفتن فشار خون شود و برای بعضی افراد مناسب نیست. بنابراین نمی‌توان یک قرص را به‌عنوان بهترین داروی زکام برای همه معرفی کرد.

پرسش‌های پرتکرار

آیا زکام مسری است؟

زکام معمولاً مسری نیست و بیشتر به دلیل حساسیت، تغییر دما یا سردی هوا ایجاد می‌شود. اما اگر عامل آن ویروس باشد، می‌تواند تا حدی مسری باشد.

تفاوت اصلی زکام و سرماخوردگی چیست؟

زکام بیشتر بینی را درگیر می‌کند و تب و بدن‌درد ندارد، در حالی که سرماخوردگی یک بیماری ویروسی واگیردار است و با گلودرد، سرفه، خستگی و گاهی تب همراه است.

بهترین روش خانگی برای باز شدن بینی چیست؟

بخور گرم، شستشوی بینی با محلول آب نمک، نوشیدن مایعات گرم و بالا نگه داشتن سر هنگام خواب از مؤثرترین روش‌های خانگی هستند.

آیا برای زکام باید آنتی‌بیوتیک مصرف کرد؟

خیر، آنتی‌بیوتیک فقط روی عفونت‌های باکتریایی اثر دارد و برای زکام ویروسی بی‌فایده است.